Πολύποδες Εντέρου: Τι είναι και Πότε Χρειάζονται Αφαίρεση

Η ενδοσκοπική αφαίρεση σε μία συνεδρία φαίνεται στην πράξη στην αφαίρεση πολλαπλών έμμισχων πολυπόδων, όπου κάθε δείγμα στάλθηκε χωριστά για ιστολογική εξέταση.

Οι πολύποδες του παχέος εντέρου αποτελούν μία συχνή παθολογική αλλοίωση που ανιχνεύεται κυρίως προληπτικά μέσω κολονοσκόπησης. Ενώ κατά κανόνα είναι καλοήθεις, ορισμένοι τύποι εμφανίζουν προδιάθεση για κακοήθη εξαλλαγή, κάτι που καθιστά την έγκαιρη αφαίρεση κρίσιμη για την πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου.

Πολλοί ασθενείς δεν παρουσιάζουν κανένα σύμπτωμα, και οι πολύποδες ανιχνεύονται τυχαία. Η τακτική προληπτική κολονοσκόπηση είναι απαραίτητη, ειδικά μετά την ηλικία των 45 ετών, καθώς συμβάλλει στην έγκαιρη διάγνωση και στην πρόληψη σοβαρότερων καταστάσεων.

Οι πολύποδες είναι μικρές προεξοχές που σχηματίζονται στο εσωτερικό τοίχωμα του παχέος εντέρου. Μπορεί να διαφέρουν αρκετά: άλλοι είναι στρογγυλοί και μικροί, ενώ κάποιοι έχουν έναν λεπτό “μίσχο” που τους ενώνει με το έντερο. Οι περισσότεροι είναι ακίνδυνοι, όμως υπάρχουν τύποι που – αν δεν εντοπιστούν και αφαιρεθούν εγκαίρως – μπορεί να εξελιχθούν σε πιο σοβαρές καταστάσεις, όπως καρκίνος.

Η βιολογική συμπεριφορά των πολυπόδων καθορίζεται από τον ιστολογικό τους τύπο. Οι αδενωματώδεις πολύποδες, για παράδειγμα, θεωρούνται προκαρκινικές αλλοιώσεις και αφαιρούνται συστηματικά, ακόμη κι αν είναι μικρού μεγέθους. Αντίθετα, οι υπερπλαστικοί πολύποδες είναι συνήθως καλοήθεις και παρακολουθούνται μόνο αν παρουσιάζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Μια ενδιάμεση και πιο πρόσφατα μελετημένη κατηγορία είναι οι οδοντωτοί πολύποδες, που ενδέχεται να είναι επικίνδυνοι σε συγκεκριμένες θέσεις ή μεγέθη.

Οι πολύποδες δεν διαφέρουν μόνο στον ιστολογικό τύπο, αλλά και στη μορφολογία τους, δηλαδή στο σχήμα με το οποίο προβάλλουν από το τοίχωμα του εντέρου. Η μορφολογία καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και την τεχνική αφαίρεσης.

• Έμμισχος πολύποδας. Διαθέτει μίσχο, ένα λεπτό στέλεχος που τον συνδέει με το τοίχωμα. Είναι ο πιο απλός στην αφαίρεση, καθώς ο ενδοσκοπικός βρόχος περνά γύρω από τον μίσχο.
• Άμισχος πολύποδας. Κάθεται απευθείας πάνω στον βλεννογόνο, με ευρεία βάση και χωρίς μίσχο. Η αφαίρεσή του απαιτεί συχνά ανύψωση της βλάβης με έγχυση υγρού στον υποβλεννογόνιο και τεχνική EMR.
• Επίπεδος πολύποδας. Προβάλλει ελάχιστα ή καθόλου από την επιφάνεια του βλεννογόνου και μπορεί να διαφύγει σε μια βιαστική εξέταση. Ο εντοπισμός του απαιτεί ενδοσκόπιο υψηλής ανάλυσης και χρωμοενδοσκόπηση, ενώ η πλήρης αφαίρεσή του γίνεται με EMR ή ESD.

Οι μεγάλες, άμισχες ή επίπεδες βλάβες είναι εκείνες που παλαιότερα οδηγούσαν σε χειρουργική αφαίρεση τμήματος του εντέρου. Σήμερα, με τις προηγμένες ενδοσκοπικές τεχνικές, οι περισσότερες από αυτές αφαιρούνται ενδοσκοπικά, με το έντερο να παραμένει ακέραιο.

Η κολονοσκόπηση αποτελεί τη βασικότερη και πλέον αξιόπιστη μέθοδο διάγνωσης των πολυπόδων. Κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης, ο ιατρός χρησιμοποιεί ένα εύκαμπτο ενδοσκόπιο με οπτική μεγέθυνση για να ελέγξει το σύνολο του παχέος εντέρου. Η απεικόνιση επιτρέπει όχι μόνο την ανίχνευση πολυπόδων αλλά και την ταυτόχρονη εκτομή τους, όταν αυτό είναι δυνατό.

Πιο συγκεκριμένα, στην περίπτωση που εντοπιστεί πολύποδας:

• Εάν είναι μικρός και έχει κατάλληλη μορφολογία, αφαιρείται επί τόπου ενδοσκοπικά.
• Αν πρόκειται για μεγαλύτερο ή δύσκολα προσβάσιμο πολύποδα, λαμβάνεται δείγμα (βιοψία) ή οργανώνεται προγραμματισμένη αφαίρεση.

Η ενδοσκοπική πολυπεκτομή είναι η μέθοδος με την οποία αφαιρούνται οι πολύποδες κατά τη διάρκεια κολονοσκόπησης, χωρίς να απαιτείται χειρουργείο. Ο γαστρεντερολόγος, ανάλογα με το μέγεθος και την ανατομική τους θέση, μπορεί να επιλέξει ανάμεσα σε διαφορετικές τεχνικές:

Για απλούς πολύποδες, χρησιμοποιείται ειδικός βρόχος που περιβάλλει τη βάση τους και τους αποκόπτει με ακρίβεια. Σε μεγαλύτερες ή πιο επίπεδες βλάβες, εφαρμόζονται πιο σύνθετες τεχνικές, όπως η εκτομή βλεννογόνου (EMR) ή η υποβλεννογόνια εκτομή (ESD), οι οποίες επιτρέπουν την πλήρη αφαίρεση της βλάβης χωρίς να θιγεί υγιής ιστός.

Η διαδικασία γίνεται με ήπια μέθη και είναι συνήθως ανώδυνη. Ο ασθενής μπορεί να επιστρέψει στο σπίτι του λίγες ώρες μετά την εξέταση, χωρίς να απαιτείται νοσηλεία.

Η συντριπτική πλειονότητα των πολυπόδων δεν δημιουργεί πρόβλημα αν αφαιρεθούν εγκαίρως. Αν όμως παραμείνουν αδιάγνωστοι για μεγάλο χρονικό διάστημα, αυξάνεται ο κίνδυνος εξέλιξής τους σε καρκίνο. Ιδίως οι αδενωματώδεις πολύποδες ενδέχεται να αποκτήσουν δυσπλαστικά χαρακτηριστικά και να εξελιχθούν προοδευτικά σε κακοήθεια.

Η έγκαιρη κολονοσκόπηση και η ενδοσκοπική τους αφαίρεση όχι μόνο αποτρέπουν αυτή την εξέλιξη, αλλά μειώνουν θεαματικά τα ποσοστά εμφάνισης καρκίνου παχέος εντέρου.

Τρία στοιχεία καθορίζουν πόσο ανησυχητικός είναι ένας πολύποδας και τα μαθαίνουμε από τον συνδυασμό της ενδοσκόπησης με την ιστολογική εξέταση.

Το μέγεθος. Όσο μεγαλύτερος είναι ο πολύποδας, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να περιέχει προχωρημένες αλλοιώσεις. Οι βλάβες από 10 χιλιοστά και πάνω θεωρούνται προχωρημένες και αλλάζουν το πλάνο παρακολούθησης.

Ο βαθμός δυσπλασίας. Η δυσπλασία περιγράφει πόσο έχουν απομακρυνθεί τα κύτταρα από τη φυσιολογική τους μορφή. Η χαμηλόβαθμη δυσπλασία είναι το σύνηθες εύρημα στα αδενώματα. Η υψηλόβαθμη δυσπλασία σημαίνει ότι η βλάβη βρίσκεται πιο κοντά στην κακοήθη εξαλλαγή, χωρίς όμως να είναι ακόμη καρκίνος.

Η παρουσία διήθησης. Ο όρος κακοήθης πολύποδας περιγράφει πολύποδα στον οποίο η ιστολογική εξέταση εντόπισε καρκινικά κύτταρα που έχουν διηθήσει τον υποβλεννογόνιο χιτώνα. Δεν σημαίνει αυτόματα χειρουργείο: όταν η εκτομή ήταν πλήρης, η διήθηση επιφανειακή και δεν υπάρχουν δυσμενή ιστολογικά χαρακτηριστικά, η ενδοσκοπική αφαίρεση μπορεί να αποτελεί επαρκή θεραπεία.

Ένας πολύποδας δεν είναι καρκίνος. Είναι όμως το στάδιο από το οποίο ξεκινά η πλειονότητα των καρκίνων του παχέος εντέρου, και ακριβώς γι’ αυτό η αφαίρεσή του λειτουργεί προληπτικά.

Μετά την αφαίρεση, ο πολύποδας αποστέλλεται για ιστολογική εξέταση. Το αποτέλεσμα, σε συνδυασμό με τον αριθμό και το μέγεθος των βλαβών που αφαιρέθηκαν, καθορίζει πότε πρέπει να επαναληφθεί η κολονοσκόπηση.

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Γαστρεντερολογικής Ενδοσκόπησης (ESGE, ενημέρωση 2020):

• Χαμηλός κίνδυνος. Ένα ή δύο σωληνώδη αδενώματα μικρότερα από 10 mm με χαμηλόβαθμη δυσπλασία. Δεν απαιτείται ειδική παρακολούθηση, ο ασθενής επιστρέφει στον προγραμματισμένο προληπτικό έλεγχο. Όπου δεν υπάρχει οργανωμένο πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου, η κολονοσκόπηση επαναλαμβάνεται στα 10 χρόνια.
• Επανέλεγχος στα 3 χρόνια. Όταν έχει αφαιρεθεί αδένωμα 10 mm ή μεγαλύτερο, αδένωμα με υψηλόβαθμη δυσπλασία, πέντε ή περισσότερα αδενώματα, ή οδοντωτός πολύποδας 10 mm και άνω ή με δυσπλασία.
• Μετά από τμηματική αφαίρεση βλάβης 20 mm και άνω. Πρώιμος επανέλεγχος στους 3 έως 6 μήνες και, στη συνέχεια, κολονοσκόπηση στους 12 μήνες για τον εντοπισμό όψιμης υποτροπής.
• Αν ο πρώτος επανέλεγχος είναι καθαρός. Ο επόμενος προτείνεται στα 5 χρόνια και έπειτα ο ασθενής επιστρέφει στον συνήθη προληπτικό έλεγχο.

Οι χρόνοι αυτοί ισχύουν με την προϋπόθεση ότι η αρχική κολονοσκόπηση ήταν υψηλής ποιότητας και ότι αφαιρέθηκαν πλήρως όλες οι βλάβες. Ο γαστρεντερολόγος προσαρμόζει το πλάνο στο ιστορικό του κάθε ασθενούς.

Τι να προσέξετε τις πρώτες ημέρες. Η πολυπεκτομή είναι ασφαλής επέμβαση και η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες γίνεται συνήθως την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Μικρή ποσότητα αίματος στην πρώτη κένωση μπορεί να εμφανιστεί και συνήθως δεν είναι ανησυχητική. Χρειάζεται όμως άμεση επικοινωνία με τον ιατρό σας σε επίμονη ή άφθονη αιμορραγία, έντονο κοιλιακό άλγος, πυρετό ή σημαντική διάταση της κοιλιάς. Οι οδηγίες για τη διατροφή και για τυχόν αντιπηκτική αγωγή δίνονται πάντα εξατομικευμένα.

Οι πολύποδες εντέρου είναι συχνοί, σιωπηλοί αλλά διαχειρίσιμοι. Όταν εντοπίζονται έγκαιρα, μπορούν να αφαιρεθούν με ασφάλεια μέσω κολονοσκόπησης, αποτρέποντας σοβαρές εξελίξεις. Η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση αποτελούν το κλειδί για την καλή υγεία του εντέρου.

Ο Δρ. Θωμαΐδης Θωμάς, MD, PhD, εφαρμόζει προηγμένες ενδοσκοπικές τεχνικές για την ακριβή αφαίρεση πολυπόδων και τη σωστή παρακολούθηση των ασθενών του, με γνώμονα την πρόληψη, την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα.