Κολονοσκόπηση

Τι είναι η κολονοσκόπηση

Η κολονοσκόπηση είναι η ενδοσκοπική εξέταση του παχέος εντέρου και, όταν χρειάζεται, του κατώτερου τμήματος του λεπτού εντέρου, δηλαδή του τελικού ειλεού.

Επιτρέπει την άμεση επισκόπηση του βλεννογόνου, τη λήψη στοχευμένων βιοψιών και, στην ίδια συνεδρία, την αφαίρεση βλαβών. Με τα ενδοσκόπια τελευταίας γενιάς και την υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης, ο εντοπισμός βλαβών ακόμη και σε πρώιμα στάδια γίνεται με μεγάλη ακρίβεια.

Δεν είναι μόνο διαγνωστική εξέταση. Είναι η μοναδική εξέταση που προλαμβάνει τον καρκίνο του παχέος εντέρου, αφαιρώντας τους πολύποδες πριν προλάβουν να εξελιχθούν.

Η κολονοσκόπηση είναι η ενδοσκοπική εξέταση του παχέος εντέρου ή και του κατώτερου τμήματος του λεπτού εντέρου (τελικός ειλεός).

Είναι μια εξαιρετικά χρήσιμη εξέταση όπου επισκοπείται ο βλεννογόνος του παχέος εντέρου ή και του τελικού ειλεού, ενώ παράλληλα υπάρχει η δυνατότητα λήψης στοχευμένων βιοψιών για την τεκμηρίωση της διάγνωσης διαφόρων παθήσεων.

Πότε χρειάζεται κολονοσκόπηση

Η εξέταση συνιστάται τόσο για τη διερεύνηση συμπτωμάτων όσο και για προληπτικό έλεγχο σε ανθρώπους χωρίς ενοχλήματα. Οι βασικές ενδείξεις είναι:

• Αίμα στα κόπρανα, ορατό ή ανιχνεύσιμο με εργαστηριακή εξέταση
• Επίμονη αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου, όπως διάρροια ή δυσκοιλιότητα
• Χρόνιο κοιλιακό άλγος ή επίμονο φούσκωμα
• Σιδηροπενική αναιμία χωρίς προφανή αιτία
• Ανεξήγητη απώλεια βάρους
• Προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του παχέος εντέρου
• Οικογενειακό ιστορικό πολυπόδων ή καρκίνου του παχέος εντέρου
• Παρακολούθηση μετά από αφαίρεση πολυπόδων
• Διερεύνηση και παρακολούθηση φλεγμονωδών νόσων του εντέρου

Με μέθη ή χωρίς μέθη;

Είναι η ερώτηση που απασχολεί περισσότερο τους ασθενείς, και η απάντηση δεν είναι η ίδια για όλους.

Με μέθη. Η εξέταση γίνεται κατά κανόνα μετά από ενδοφλέβια χορήγηση φαρμάκων καταστολής, με συνεχή παρακολούθηση των καρδιοαναπνευστικών παραμέτρων. Ο ασθενής δεν αισθάνεται πόνο και συνήθως δεν θυμάται τη διαδικασία. Πέρα από την άνεση, η καταστολή έχει και διαγνωστικό όφελος: ο ήρεμος ασθενής επιτρέπει πιο αργή και πιο προσεκτική επισκόπηση, άρα καλύτερο ποσοστό ανίχνευσης βλαβών.

Χωρίς μέθη. Είναι εφικτή και ορισμένοι ασθενείς την ανέχονται καλά, ιδίως όταν η εξέταση είναι απλή διαγνωστική. Επιλέγεται όταν ο ασθενής το επιθυμεί, όταν πρέπει να οδηγήσει μετά, ή όταν υπάρχουν λόγοι που καθιστούν την καταστολή λιγότερο επιθυμητή. Η απόφαση λαμβάνεται μαζί με τον γαστρεντερολόγο.

Σε κάθε περίπτωση, η έκπτυξη του εντέρου γίνεται με διοξείδιο του άνθρακα (CO2) και όχι με αέρα. Το CO2 απορροφάται γρήγορα από τον οργανισμό, οπότε το φούσκωμα και οι κοιλιακές ενοχλήσεις μετά την εξέταση είναι σαφώς λιγότερες.

Η προετοιμασία

Η προετοιμασία καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την αξία της εξέτασης. Έντερο που δεν έχει καθαρίσει επαρκώς σημαίνει βλάβες που δεν θα φανούν, και συχνά επανάληψη νωρίτερα από το προγραμματισμένο.

Η ποιότητα της προετοιμασίας καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την ακρίβεια της εξέτασης. Ένα καθαρό έντερο επιτρέπει την ανάδειξη ακόμη και των μικρότερων βλαβών, ενώ η ανεπαρκής προετοιμασία μπορεί να οδηγήσει σε διαφυγή ευρημάτων ή σε ανάγκη επανάληψης.

Περιλαμβάνει δίαιτα χαμηλή σε υπόλειμμα τις προηγούμενες ημέρες, λήψη ειδικού καθαρτικού διαλύματος σύμφωνα με τις οδηγίες και επαρκή ενυδάτωση με διαυγή υγρά. Οι ακριβείς οδηγίες δίνονται εξατομικευμένα, ανάλογα με την ώρα του ραντεβού και το ιστορικό. Είναι σημαντικό να ενημερώνετε τον ιατρό για τη φαρμακευτική σας αγωγή, ιδιαίτερα για αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, ινσουλίνη ή σκευάσματα σιδήρου.

Ο ασθενής παραμένει νηστικός για 6 έως 8 ώρες και ακολουθεί ειδικό σχήμα καθαρισμού. Αναλυτικά βήματα και διατροφικές οδηγίες υπάρχουν στη σελίδα για την προετοιμασία της κολονοσκόπησης.

Γίνεται κολονοσκόπηση χωρίς καθαρτικό; Όχι. Δεν υπάρχει αξιόπιστη κολονοσκόπηση χωρίς καθαρισμό του εντέρου. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ο τρόπος: τα σύγχρονα σκευάσματα μικρού όγκου, σε διηρημένη δόση με μέρος της το πρωί της εξέτασης, είναι πολύ πιο ανεκτά από τα παλαιότερα σχήματα των τεσσάρων λίτρων και ταυτόχρονα καθαρίζουν καλύτερα.

Πώς γίνεται και πόσο διαρκεί

Ο ασθενής ξαπλώνει στην αριστερή πλευρά, με το κεφάλι σε μαξιλάρι. Το ενδοσκόπιο προωθείται μέχρι το τυφλό και τον τελικό ειλεό, και η προσεκτική επισκόπηση γίνεται κυρίως κατά την απόσυρση.

Η καθαυτό εξέταση διαρκεί συνήθως 15 έως 30 λεπτά. Όταν χρειαστεί αφαίρεση πολυπόδων ή άλλη θεραπευτική πράξη, ο χρόνος επιμηκύνεται ανάλογα. Με την προετοιμασία στον χώρο, την ίδια την εξέταση και την ανάνηψη, ο ασθενής υπολογίζει συνολικά δύο έως τρεις ώρες στο ιατρείο ή στην κλινική.
Η εξέταση διενεργείται κατά κανόνα μετά την ενδοφλέβια χορήγηση ειδικών φαρμάκων που προκαλούν μέθη υπό την συνεχή επίβλεψη των ζωτικών καρδιοαναπνευστικών παραμέτρων του ασθενούς. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται μια ήρεμη και κυρίως ανώδυνη και λεπτομερής εξέταση για τον ασθενή. Σε περίπτωση που ο ασθενής δεν επιθυμεί μέθη, μπορεί να ανεχτεί την διαδικασία χωρίς καταστολή.

Κατά την κολονοσκόπηση ο ασθενής, ο οποίος πρέπει να είναι νηστικός για 6 έως 8 ώρες, ξαπλώνει στην αριστερή του πλευρά με το κεφάλι να ακουμπά άνετα σε ένα μαξιλάρι. Απαραίτητη κρίνεται η σωστή προετοιμασία του ασθενούς, έτσι ώστε να βελτιωθεί η διαγνωστική ακρίβεια της εξέτασης. Κατά την διάρκεια της εξέτασης το παχύ έντερο του ασθενούς εκπτύσσεται κατά κανόνα με την βοήθεια διοξειδίου του άνθρακα (CO2), γεγονός που κάνει την εξέταση πολύ καλά ανεκτή από τον ασθενή.

Η διάρκεια είναι τυπικά δεκαπέντε έως τριάντα λεπτά, ανάλογα με τα ευρήματα και τις τυχόν παρεμβάσεις.

Τεχνολογία και διαγνωστική ακρίβεια

Με την βοήθεια των τελευταίας γενιάς ενδοσκοπίων και με το σύστημα της τεχνητής νοημοσύνης (AI) ο γιατρός σας μπορεί με ακρίβεια να προσδιορίσει βλάβες του παχέος εντέρου, ακόμα και σε πρώιμα στάδια, και παράλληλα να τις αφαιρέσει.

Με αυτόν τον τρόπο ο γαστρεντερολόγος σας μπορεί με την κολονοσκόπηση να αφαιρέσει για παράδειγμα μεγάλους και μικρούς πολύποδες, οι οποίοι στην συνέχεια μελετώνται με τη βοήθεια μικροσκοπίου για να προσδιοριστεί εάν είναι προκαρκινικοί ή όχι.

Ορισμένοι πολύποδες, ιδιαίτερα οι επίπεδοι και οι οδοντωτού τύπου, είναι διακριτικοί και εύκολα διαφεύγουν σε μια συμβατική εξέταση. Οι τεχνικές υψηλής ευκρίνειας, η μεγέθυνση και η εικονική χρώση αναδεικνύουν αυτές τις βλάβες και επιτρέπουν τον χαρακτηρισμό τους πριν την αφαίρεση, καθοδηγώντας τη σωστή αντιμετώπιση.

Πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου

Αξίζει να σημειωθεί ότι η κολονοσκόπηση αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο στην πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου, ενώ οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες θέτουν το όριο των 45 ετών για τον γενικό πληθυσμό ανεξαρτήτως φύλου.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αναπτύσσεται στη μεγάλη του πλειονότητα από πολύποδες, μέσα από μια αργή πορεία που συνήθως διαρκεί αρκετά χρόνια. Αυτό δημιουργεί ένα πολύτιμο χρονικό παράθυρο: η κολονοσκόπηση εντοπίζει και αφαιρεί τους πολύποδες πριν προλάβουν να εξελιχθούν. Επειδή τα πρώιμα στάδια είναι συνήθως ασυμπτωματικά, ο έλεγχος δεν πρέπει να εξαρτάται από την εμφάνιση ενοχλημάτων.

Τι μπορεί να γίνει στην ίδια εξέταση

• Λήψη βιοψιών για την τεκμηρίωση της διάγνωσης
• Πολυπεκτομή, δηλαδή αφαίρεση πολυπόδων, οι οποίοι στέλνονται για ιστολογική εξέταση
• Βλεννογόνια εκτομή (EMR) για μεγαλύτερες ή άμισχες βλάβες
• Υποβλεννογόνια εκτομή (ESD) για εκτεταμένες ή επίπεδες βλάβες και πρώιμες νεοπλασίες, με αφαίρεση σε ένα τεμάχιο
• Αντιμετώπιση αιμορραγίας και διαστολή στενώσεων

Αυτός είναι και ο λόγος που η κολονοσκόπηση υπερτερεί έναντι κάθε άλλης μεθόδου ελέγχου: εντοπίζει και θεραπεύει στην ίδια πράξη.

Η κολονοσκόπηση δεν είναι μόνο διαγνωστική εξέταση. Στα χέρια εξειδικευμένου επεμβατικού ενδοσκόπου αντιμετωπίζει βλάβες που παλαιότερα απαιτούσαν χειρουργείο.

Πολυπεκτομή

Η αφαίρεση πολυπόδων με ειδική θηλιά που περνά μέσα από το ενδοσκόπιο. Γίνεται στην ίδια συνεδρία με τη διαγνωστική εξέταση και το υλικό αποστέλλεται πάντα για ιστολογική εξέταση.

Ενδοσκοπική βλεννογόνια εκτομή (EMR)

Επιτρέπει την πλήρη αφαίρεση μεγαλύτερων ή επίπεδων βλαβών, που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με απλή πολυπεκτομή.

Ενδοσκοπική υποβλεννογόνια εκτομή (ESD)

Εξειδικευμένη τεχνική που αφαιρεί εν τω συνόλω ακόμη και εκτεταμένες ή πρώιμες νεοπλασματικές βλάβες, διατηρώντας ακέραιο το έντερο και αποφεύγοντας την εκτομή τμήματος του εντέρου.

Πέρα από την αφαίρεση βλαβών, η κολονοσκόπηση επιτρέπει επίσης την αντιμετώπιση αιμορραγίας, τη διαστολή στενώσεων και την τοποθέτηση ενδοπροθέσεων σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Επιπλοκές και ασφάλεια

Η κολονοσκόπηση είναι ασφαλής εξέταση. Οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες, κάτω από 3,5 στις χίλιες εξετάσεις, και αφορούν κυρίως αιμορραγία μετά από πολυπεκτομή και, πολύ σπανιότερα, διάτρηση.

Ο κίνδυνος αυξάνεται ελαφρώς στις θεραπευτικές πράξεις σε σχέση με την απλή διαγνωστική εξέταση, παραμένει όμως χαμηλός και σαφώς μικρότερος από το όφελος της πρόληψης.
Οι επιπλοκές κατά την διάρκεια της κολονοσκόπησης είναι σπάνιες (μικρότερες από 3,5 τοις χιλίοις).

Θα πρέπει να επικοινωνήσετε με τον ιατρό σας εάν μετά την εξέταση εμφανιστεί έντονος ή επιμένων κοιλιακός πόνος, σημαντική αιμορραγία από το ορθό, πυρετός ή επίμονοι έμετοι. Τα συμπτώματα αυτά είναι σπάνια, χρειάζονται όμως άμεση εκτίμηση.

Μετά την εξέταση

Μετά από εξέταση με μέθη, ο ασθενής παραμένει για ανάνηψη και δεν οδηγεί για το υπόλοιπο της ημέρας. Χρειάζεται συνοδό για την επιστροφή.

Η σίτιση επανέρχεται σύντομα, με ελαφρύ γεύμα. Ήπιο φούσκωμα ή κράμπες είναι αναμενόμενα και υποχωρούν γρήγορα, ιδίως με τη χρήση CO2. Αν αφαιρέθηκε πολύποδας, μικρή ποσότητα αίματος στην πρώτη κένωση δεν είναι ανησυχητική.

Άμεση επικοινωνία με τον ιατρό χρειάζεται σε επίμονη ή άφθονη αιμορραγία, έντονο κοιλιακό άλγος, πυρετό ή σημαντική διάταση της κοιλιάς.

Μετά την κολονοσκόπηση ο ασθενής παραμένει για σύντομο διάστημα ανάνηψης μέχρι να παρέλθει η επίδραση της μέθης. Είναι φυσιολογικό να υπάρχει παροδικό φούσκωμα ή ήπιες κοιλιακές κράμπες, ενόχληση που υποχωρεί γρήγορα, ιδιαίτερα καθώς η χρήση διοξειδίου του άνθρακα περιορίζει σημαντικά αυτά τα ενοχλήματα.

Η σίτιση επιτρέπεται συνήθως λίγο μετά την εξέταση, ξεκινώντας με ελαφριά γεύματα και επαρκή ενυδάτωση. Όταν έχει χορηγηθεί καταστολή, ο ασθενής δεν πρέπει να οδηγήσει την ίδια ημέρα και χρειάζεται συνοδό. Εφόσον έχει γίνει πολυπεκτομή, δίνονται ειδικές οδηγίες για τη διατροφή και τη δραστηριότητα των πρώτων ημερών.

Κάθε πότε επαναλαμβάνεται

Σε φυσιολογικό προληπτικό έλεγχο σε άτομο μέσου κινδύνου, η επόμενη κολονοσκόπηση προγραμματίζεται συνήθως στα 10 χρόνια.

Όταν έχουν αφαιρεθεί πολύποδες, το μεσοδιάστημα καθορίζεται από την ιστολογική εξέταση, τον αριθμό και το μέγεθός τους, σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Γαστρεντερολογικής Ενδοσκόπησης. Ένα ή δύο μικρά σωληνώδη αδενώματα με χαμηλόβαθμη δυσπλασία δεν απαιτούν ειδική παρακολούθηση, ενώ επανέλεγχος στα 3 χρόνια συνιστάται για αδένωμα 10 mm και άνω, υψηλόβαθμη δυσπλασία ή πέντε και περισσότερα αδενώματα.

Νωρίτερα και συχνότερα ελέγχονται όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό, κληρονομικό σύνδρομο ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου.

Σημείωση: Το άρθρο αυτό δεν υποκαθιστά την λεπτομερή επεξήγηση της διαδικασίας της κολονοσκόπησης με τον γαστρεντερολόγο σας.

Συχνές ερωτήσεις για την κολονοσκόπηση και την πρόληψη του καρκίνου παχέος εντέρου