Κολονοσκόπηση

Τι είναι η κολονοσκόπηση

Η κολονοσκόπηση είναι η ενδοσκοπική εξέταση του παχέος εντέρου και, όταν χρειάζεται, του κατώτερου τμήματος του λεπτού εντέρου, δηλαδή του τελικού ειλεού.

Επιτρέπει την άμεση επισκόπηση του βλεννογόνου, τη λήψη στοχευμένων βιοψιών και, στην ίδια συνεδρία, την αφαίρεση βλαβών. Με τα ενδοσκόπια τελευταίας γενιάς και την υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης, ο εντοπισμός βλαβών ακόμη και σε πρώιμα στάδια γίνεται με μεγάλη ακρίβεια.

Δεν είναι μόνο διαγνωστική εξέταση. Είναι η μοναδική εξέταση που προλαμβάνει τον καρκίνο του παχέος εντέρου, αφαιρώντας τους πολύποδες πριν προλάβουν να εξελιχθούν.

Πότε χρειάζεται κολονοσκόπηση

Η εξέταση συνιστάται τόσο για τη διερεύνηση συμπτωμάτων όσο και για προληπτικό έλεγχο σε ανθρώπους χωρίς ενοχλήματα. Οι βασικές ενδείξεις είναι:

• Προληπτικός έλεγχος από την ηλικία των 45 ετών, ανεξαρτήτως φύλου, σε άτομα μέσου κινδύνου
• Αίμα στα κόπρανα ή θετική εξέταση για αιμοσφαιρίνη κοπράνων
• Επίμονη αλλαγή στη συνήθεια του εντέρου, όπως διάρροια ή δυσκοιλιότητα
• Σιδηροπενική αναιμία χωρίς εξήγηση
• Ανεξήγητη απώλεια βάρους, επίμονο κοιλιακό άλγος
• Επίμονο φούσκωμα
• Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου ή πολυπόδων, οπότε ο έλεγχος ξεκινά νωρίτερα
• Παρακολούθηση μετά από αφαίρεση πολυπόδων, καθώς και διερεύνηση και παρακολούθηση φλεγμονώδους νόσου του εντέρου

Με μέθη ή χωρίς μέθη;

Είναι η ερώτηση που απασχολεί περισσότερο τους ασθενείς, και η απάντηση δεν είναι η ίδια για όλους.

Με μέθη. Η εξέταση γίνεται κατά κανόνα μετά από ενδοφλέβια χορήγηση φαρμάκων καταστολής, με συνεχή παρακολούθηση των καρδιοαναπνευστικών παραμέτρων. Ο ασθενής δεν αισθάνεται πόνο και συνήθως δεν θυμάται τη διαδικασία. Πέρα από την άνεση, η καταστολή έχει και διαγνωστικό όφελος: ο ήρεμος ασθενής επιτρέπει πιο αργή και πιο προσεκτική επισκόπηση, άρα καλύτερο ποσοστό ανίχνευσης βλαβών.

Χωρίς μέθη. Είναι εφικτή και ορισμένοι ασθενείς την ανέχονται καλά, ιδίως όταν η εξέταση είναι απλή διαγνωστική. Επιλέγεται όταν ο ασθενής το επιθυμεί, όταν πρέπει να οδηγήσει μετά, ή όταν υπάρχουν λόγοι που καθιστούν την καταστολή λιγότερο επιθυμητή. Η απόφαση λαμβάνεται μαζί με τον γαστρεντερολόγο.

Σε κάθε περίπτωση, η έκπτυξη του εντέρου γίνεται με διοξείδιο του άνθρακα (CO2) και όχι με αέρα. Το CO2 απορροφάται γρήγορα από τον οργανισμό, οπότε το φούσκωμα και οι κοιλιακές ενοχλήσεις μετά την εξέταση είναι σαφώς λιγότερες.

Η προετοιμασία

Η προετοιμασία καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την αξία της εξέτασης. Έντερο που δεν έχει καθαρίσει επαρκώς σημαίνει βλάβες που δεν θα φανούν, και συχνά επανάληψη νωρίτερα από το προγραμματισμένο.

Η προετοιμασία περιλαμβάνει δίαιτα χαμηλή σε υπόλειμμα τις προηγούμενες ημέρες, λήψη ειδικού καθαρτικού διαλύματος σύμφωνα με τις οδηγίες και επαρκή ενυδάτωση με διαυγή υγρά. Οι ακριβείς οδηγίες δίνονται εξατομικευμένα, ανάλογα με την ώρα του ραντεβού και το ιστορικό. Είναι σημαντικό να ενημερώνετε τον ιατρό για τη φαρμακευτική σας αγωγή, ιδιαίτερα για αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά, ινσουλίνη ή σκευάσματα σιδήρου.

Ο ασθενής παραμένει νηστικός για 6 έως 8 ώρες και ακολουθεί ειδικό σχήμα καθαρισμού. Αναλυτικά βήματα και διατροφικές οδηγίες υπάρχουν στη σελίδα για την προετοιμασία της κολονοσκόπησης.

Γίνεται κολονοσκόπηση χωρίς καθαρτικό; Όχι. Δεν υπάρχει αξιόπιστη κολονοσκόπηση χωρίς καθαρισμό του εντέρου. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ο τρόπος: τα σύγχρονα σκευάσματα μικρού όγκου, σε διηρημένη δόση με μέρος της το πρωί της εξέτασης, είναι πολύ πιο ανεκτά από τα παλαιότερα σχήματα των τεσσάρων λίτρων και ταυτόχρονα καθαρίζουν καλύτερα.

Πώς γίνεται και πόσο διαρκεί

Ο ασθενής ξαπλώνει στην αριστερή πλευρά, με το κεφάλι σε μαξιλάρι. Το ενδοσκόπιο προωθείται μέχρι το τυφλό και τον τελικό ειλεό, και η προσεκτική επισκόπηση γίνεται κυρίως κατά την απόσυρση.

Η καθαυτό εξέταση διαρκεί συνήθως 15 έως 30 λεπτά. Όταν χρειαστεί αφαίρεση πολυπόδων ή άλλη θεραπευτική πράξη, ο χρόνος επιμηκύνεται ανάλογα. Με την προετοιμασία στον χώρο, την ίδια την εξέταση και την ανάνηψη, ο ασθενής υπολογίζει συνολικά δύο έως τρεις ώρες στο ιατρείο ή στην κλινική.

Τεχνολογία και διαγνωστική ακρίβεια

Με τη βοήθεια των τελευταίας γενιάς ενδοσκοπίων και με το σύστημα της τεχνητής νοημοσύνης (AI), ο γιατρός σας μπορεί με ακρίβεια να προσδιορίσει βλάβες του παχέος εντέρου, ακόμα και σε πρώιμα στάδια, και παράλληλα να τις αφαιρέσει.

Με αυτόν τον τρόπο, ο γαστρεντερολόγος σας μπορεί με την κολονοσκόπηση να αφαιρέσει, για παράδειγμα, μεγάλους και μικρούς πολύποδες, οι οποίοι στη συνέχεια μελετώνται με τη βοήθεια μικροσκοπίου για να προσδιοριστεί εάν είναι προκαρκινικοί ή όχι.

Ορισμένοι πολύποδες, ιδιαίτερα οι επίπεδοι και οι οδοντωτού τύπου, είναι διακριτικοί και εύκολα διαφεύγουν σε μια συμβατική εξέταση. Οι τεχνικές υψηλής ευκρίνειας, η μεγέθυνση και η εικονική χρώση αναδεικνύουν αυτές τις βλάβες και επιτρέπουν τον χαρακτηρισμό τους πριν την αφαίρεση, καθοδηγώντας τη σωστή αντιμετώπιση.

Πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου

Αξίζει να σημειωθεί ότι η κολονοσκόπηση αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο στην πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου, ενώ οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες θέτουν το όριο των 45 ετών για τον γενικό πληθυσμό, ανεξαρτήτως φύλου.

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αναπτύσσεται στη μεγάλη του πλειονότητα από πολύποδες, μέσα από μια αργή πορεία που συνήθως διαρκεί αρκετά χρόνια. Αυτό δημιουργεί ένα πολύτιμο χρονικό παράθυρο: η κολονοσκόπηση εντοπίζει και αφαιρεί τους πολύποδες πριν προλάβουν να εξελιχθούν. Επειδή τα πρώιμα στάδια είναι συνήθως ασυμπτωματικά, ο έλεγχος δεν πρέπει να εξαρτάται από την εμφάνιση ενοχλημάτων.

Τι μπορεί να γίνει στην ίδια εξέταση

• Λήψη βιοψιών για την τεκμηρίωση της διάγνωσης
• Πολυπεκτομή, δηλαδή αφαίρεση πολυπόδων (με ειδική θηλιά που περνά μέσα από το ενδοσκόπιο), οι οποίοι στέλνονται πάντα για ιστολογική εξέταση
• Βλεννογόνια εκτομή (EMR) για μεγαλύτερες ή άμισχες βλάβες, που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με απλή πολυπεκτομή
• Υποβλεννογόνια εκτομή (ESD) για εκτεταμένες ή επίπεδες βλάβες και πρώιμες νεοπλασίες, με αφαίρεση σε ένα τεμάχιο
• Αντιμετώπιση αιμορραγίας και διαστολή στενώσεων
• Τοποθέτηση ενδοπροθέσεων σε επιλεγμένες περιπτώσεις

Αυτός είναι και ο λόγος που η κολονοσκόπηση υπερτερεί έναντι κάθε άλλης μεθόδου ελέγχου: εντοπίζει και θεραπεύει στην ίδια πράξη.

Στα χέρια εξειδικευμένου επεμβατικού ενδοσκόπου, η κολονοσκόπηση αντιμετωπίζει βλάβες που παλαιότερα απαιτούσαν χειρουργείο. Η ενδοσκοπική υποβλεννογόνια εκτομή (ESD) αφαιρεί εν τω συνόλω ακόμη και εκτεταμένες ή πρώιμες νεοπλασματικές βλάβες, διατηρώντας ακέραιο το έντερο και αποφεύγοντας την εκτομή τμήματος του εντέρου.

Επιπλοκές και ασφάλεια

Η κολονοσκόπηση είναι ασφαλής εξέταση. Οι σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες, κάτω από 3,5 στις χίλιες εξετάσεις, και αφορούν κυρίως αιμορραγία μετά από πολυπεκτομή και, πολύ σπανιότερα, διάτρηση.

Ο κίνδυνος αυξάνεται ελαφρώς στις θεραπευτικές πράξεις σε σχέση με την απλή διαγνωστική εξέταση, παραμένει όμως χαμηλός και σαφώς μικρότερος από το όφελος της πρόληψης.

Μετά την εξέταση

Μετά από εξέταση με μέθη, ο ασθενής παραμένει για ανάνηψη και δεν οδηγεί για το υπόλοιπο της ημέρας. Χρειάζεται συνοδό για την επιστροφή.

Η σίτιση επανέρχεται σύντομα, με ελαφρύ γεύμα και επαρκή ενυδάτωση. Ήπιο φούσκωμα ή κράμπες είναι αναμενόμενα και υποχωρούν γρήγορα, ιδίως με τη χρήση CO2. Αν αφαιρέθηκε πολύποδας, μικρή ποσότητα αίματος στην πρώτη κένωση δεν είναι ανησυχητική. Εφόσον έχει γίνει πολυπεκτομή, δίνονται ειδικές οδηγίες για τη διατροφή και τη δραστηριότητα των πρώτων ημερών.

Άμεση επικοινωνία με τον ιατρό χρειάζεται σε επίμονη ή άφθονη αιμορραγία, έντονο κοιλιακό άλγος, πυρετό, επίμονους εμέτους ή σημαντική διάταση της κοιλιάς.

Κάθε πότε επαναλαμβάνεται

Σε φυσιολογικό προληπτικό έλεγχο σε άτομο μέσου κινδύνου, η επόμενη κολονοσκόπηση προγραμματίζεται συνήθως στα 10 χρόνια.

Όταν έχουν αφαιρεθεί πολύποδες, το μεσοδιάστημα καθορίζεται από την ιστολογική εξέταση, τον αριθμό και το μέγεθός τους, σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Γαστρεντερολογικής Ενδοσκόπησης. Ένα ή δύο μικρά σωληνώδη αδενώματα με χαμηλόβαθμη δυσπλασία δεν απαιτούν ειδική παρακολούθηση, ενώ επανέλεγχος στα 3 χρόνια συνιστάται για αδένωμα 10 mm και άνω, υψηλόβαθμη δυσπλασία ή πέντε και περισσότερα αδενώματα.

Νωρίτερα και συχνότερα ελέγχονται όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό, κληρονομικό σύνδρομο ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου.

Σημείωση: Το άρθρο αυτό δεν υποκαθιστά τη λεπτομερή επεξήγηση της διαδικασίας της κολονοσκόπησης με τον γαστρεντερολόγο σας.

Συχνές ερωτήσεις για την κολονοσκόπηση και την πρόληψη του καρκίνου παχέος εντέρου

Κάθε πότε πρέπει να κάνω κολονοσκόπηση για πρόληψη του καρκίνου παχέος εντέρου;

Ο προληπτικός έλεγχος με κολονοσκόπηση ξεκινά στην ηλικία των 45 ετών για άτομα μέσου κινδύνου και, αν το εύρημα είναι φυσιολογικό, επαναλαμβάνεται κάθε 10 χρόνια. Το μεσοδιάστημα μικραίνει (π.χ. 3-5 χρόνια) όταν βρεθούν και αφαιρεθούν πολύποδες, ή νωρίτερα όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου ή πολυπόδων, φλεγμονώδης νόσος του εντέρου ή συμπτώματα όπως αιμορραγία. Ο Δρ. Θωμάς Θωμαΐδης, Επεμβατικός Γαστρεντερολόγος, εξατομικεύει το πρόγραμμα παρακολούθησης με βάση τα ευρήματα και το ιστορικό.

Ποιος γαστρεντερολόγος αντιμετωπίζει τον καρκίνο παχέος εντέρου και κάνει κολονοσκόπηση στην Αθήνα;

Για κολονοσκόπηση και αντιμετώπιση του καρκίνου παχέος εντέρου απευθύνεστε σε Γαστρεντερολόγο με εξειδίκευση στην ενδοσκοπική διάγνωση και αφαίρεση προκαρκινικών βλαβών. Ο Δρ. Θωμάς Θωμαΐδης πραγματοποιεί διαγνωστική και θεραπευτική κολονοσκόπηση στην Αθήνα, με πολυπεκτομή και προηγμένες τεχνικές αφαίρεσης (EMR, ESD) για πολύποδες και πρώιμες νεοπλασίες του παχέος εντέρου.

Σχετικό άρθρο: Προηγμένη Θεραπευτική Ενδοσκόπηση στην Αθήνα – Δρ. Θωμάς Θωμαΐδης

Η κολονοσκόπηση γίνεται με μέθη ή χωρίς;

Κατά κανόνα με μέθη, δηλαδή με ενδοφλέβια καταστολή και συνεχή παρακολούθηση των καρδιοαναπνευστικών παραμέτρων, ώστε η εξέταση να είναι ανώδυνη. Πέρα από την άνεση, η καταστολή επιτρέπει πιο αργή και προσεκτική επισκόπηση, άρα καλύτερη ανίχνευση βλαβών. Η εξέταση μπορεί να γίνει και χωρίς μέθη, όταν ο ασθενής το επιθυμεί ή πρέπει να οδηγήσει μετά. Η επιλογή γίνεται μαζί με τον γαστρεντερολόγο.

Πόσο διαρκεί η κολονοσκόπηση;

Η καθαυτό εξέταση διαρκεί συνήθως 15 έως 30 λεπτά. Αν χρειαστεί αφαίρεση πολυπόδων ή άλλη θεραπευτική πράξη, ο χρόνος επιμηκύνεται ανάλογα. Μαζί με την προετοιμασία στον χώρο και την ανάνηψη μετά τη μέθη, ο ασθενής υπολογίζει συνολικά δύο έως τρεις ώρες.

Γίνεται κολονοσκόπηση χωρίς καθαρτικό;

Όχι. Δεν υπάρχει αξιόπιστη κολονοσκόπηση χωρίς καθαρισμό του εντέρου, γιατί υπολείμματα κρύβουν βλάβες και οδηγούν σε επανάληψη της εξέτασης. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ο τρόπος: τα σύγχρονα σκευάσματα μικρού όγκου, σε διηρημένη δόση με μέρος της το πρωί της εξέτασης, είναι πολύ πιο ανεκτά από τα παλαιότερα σχήματα των τεσσάρων λίτρων και καθαρίζουν καλύτερα.

Μπορώ να οδηγήσω μετά την εξέταση;

Όχι, εφόσον έγινε με μέθη. Μετά την καταστολή ο ασθενής παραμένει για ανάνηψη και δεν οδηγεί για το υπόλοιπο της ημέρας, οπότε χρειάζεται συνοδό για την επιστροφή. Αν η εξέταση γίνει χωρίς καταστολή, ο περιορισμός αυτός δεν ισχύει.

Πονάει η κολονοσκόπηση;

Όχι. Η εξέταση διενεργείται κατά κανόνα υπό μέθη, με συνεχή παρακολούθηση των ζωτικών παραμέτρων, επομένως είναι ανώδυνη και ο ασθενής συνήθως δεν έχει ανάμνηση από τη διαδικασία. Εφόσον ο ασθενής δεν επιθυμεί μέθη, η εξέταση μπορεί να γίνει και χωρίς καταστολή. Μετά την εξέταση, τυχόν φούσκωμα είναι ήπιο και παροδικό, καθώς χρησιμοποιείται διοξείδιο του άνθρακα.

Πόσες ώρες πρέπει να είμαι νηστικός πριν την κολονοσκόπηση;

Ο ασθενής πρέπει να είναι νηστικός για 6 έως 8 ώρες πριν την εξέταση. Παράλληλα απαιτείται η σωστή προετοιμασία του εντέρου με το ειδικό καθαρτικό διάλυμα, σύμφωνα με τις οδηγίες που θα λάβετε. Οι ακριβείς χρόνοι εξαρτώνται από την ώρα του ραντεβού, γι’ αυτό ακολουθήστε πάντα το συγκεκριμένο πρωτόκολλο που σας δόθηκε.

Τι τρώμε μετά την κολονοσκόπηση;

Η σίτιση επιτρέπεται συνήθως λίγο μετά την εξέταση, μόλις παρέλθει η επίδραση της μέθης. Ξεκινήστε με ελαφριά, εύπεπτα γεύματα και άφθονα υγρά, αποφεύγοντας τα πολύ λιπαρά, τα πικάντικα και το αλκοόλ την πρώτη ημέρα. Εάν έχει γίνει αφαίρεση πολύποδα, ο ιατρός δίνει ειδικές διατροφικές οδηγίες για τις πρώτες ημέρες.

Είναι επικίνδυνη η κολονοσκόπηση;

Η κολονοσκόπηση είναι μια καθιερωμένη και ασφαλής εξέταση. Οι επιπλοκές είναι σπάνιες, με συχνότητα μικρότερη από 3,5 τοις χιλίοις, και σχετίζονται κυρίως με θεραπευτικές παρεμβάσεις, όπως η αφαίρεση μεγάλων πολυπόδων. Ο κίνδυνος από τη μη διενέργεια της εξέτασης, όταν αυτή ενδείκνυται, είναι σαφώς μεγαλύτερος.

Τι είναι φυσιολογικό να νιώθω μετά την κολονοσκόπηση;

Είναι φυσιολογικό να υπάρχει παροδικό φούσκωμα, αέρια και ήπιες κοιλιακές κράμπες, καθώς και μικρή ποσότητα αίματος στην πρώτη κένωση αν έχει γίνει βιοψία ή πολυπεκτομή. Τα ενοχλήματα αυτά υποχωρούν μέσα σε λίγες ώρες έως μία ημέρα. Έντονος ή επιμένων πόνος, σημαντική αιμορραγία, πυρετός ή έμετοι δεν είναι φυσιολογικά και χρειάζονται άμεση επικοινωνία με τον ιατρό.

Χρειάζομαι συνοδό για την κολονοσκόπηση;

Ναι, εφόσον η εξέταση γίνει υπό μέθη. Επειδή χορηγείται καταστολή, δεν επιτρέπεται να οδηγήσετε την ίδια ημέρα ούτε να χειριστείτε μηχανήματα. Είναι απαραίτητο να σας συνοδεύει κάποιος κατά την αποχώρηση από το ιατρείο.

Μπορούν να αφαιρεθούν οι πολύποδες την ώρα της εξέτασης;

Ναι, και αυτό είναι το μεγάλο πλεονέκτημα της κολονοσκόπησης. Οι περισσότεροι πολύποδες, μικροί και μεγάλοι, αφαιρούνται στην ίδια συνεδρία. Μεγαλύτερες ή επίπεδες βλάβες αφαιρούνται με εξειδικευμένες τεχνικές, όπως η ενδοσκοπική βλεννογόνια εκτομή (EMR) και η ενδοσκοπική υποβλεννογόνια εκτομή (ESD). Το υλικό μελετάται πάντα στο μικροσκόπιο, για να προσδιοριστεί εάν πρόκειται για προκαρκινικό πολύποδα.

Γίνεται μαζί κολονοσκόπηση και γαστροσκόπηση;

Ναι, οι δύο εξετάσεις μπορούν να πραγματοποιηθούν στην ίδια συνεδρία και υπό την ίδια μέθη, όταν υπάρχει ένδειξη και για τις δύο. Αυτό εξοικονομεί χρόνο, περιορίζει τη συνολική επιβάρυνση για τον ασθενή και απαιτεί μία μόνο αναισθησία.

Πηγές

• European Society of Gastrointestinal Endoscopy, Post-polypectomy colonoscopy surveillance: ESGE Guideline Update 2020. https://doi.org/10.1055/a-1185-3109
• American Cancer Society, American Cancer Society Guideline for Colorectal Cancer Screening. https://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/detection-diagnosis-staging/acs-recommendations.html