Ενδοσκοπική ανάδρομη χολαγγειοπαρκρεατογραφία(ERCP)-Χολαγγειοσκόπηση

Τι είναι η ERCP

Η ενδοσκοπική ανάδρομη χολαγγειοπαγκρεατογραφία (ERCP) είναι μια τεχνική που συνδυάζει τη χρήση ενδοσκόπησης και ακτινοσκόπησης για τη διάγνωση και τη θεραπεία ορισμένων προβλημάτων του χοληφόρου δέντρου ή του παγκρεατικού πόρου.

Αποτελεί μια εξειδικευμένη εξέταση κατά την οποία ο γιατρός κατευθύνει μέσω του στομάχου και της αρχικής μοίρας του δωδεκαδακτύλου ένα πλάγιο ενδοσκόπιο ως την συμβολή του χοληδόχου και παγκρεατικού πόρου (φύμα Vater). Στη συνέχεια μπορεί να εγχύσει ένα σκιαγραφικό μέσο στους πόρους στο χοληφόρο δέντρο και στο πάγκρεας, ώστε να μπορούν να φανούν στις ακτινογραφίες.

Πότε χρειάζεται ERCP

Η ERCP χρησιμοποιείται κυρίως για τη διάγνωση και τη θεραπεία καταστάσεων των χοληφόρων και του κύριου παγκρεατικού πόρου, συμπεριλαμβανομένων των χολόλιθων, των φλεγμονωδών στενώσεων (ουλές), των διαφυγών (από τραύμα και χειρουργική επέμβαση) και καρκίνου. Οι πιο συχνές ενδείξεις είναι:

• Λίθοι που έχουν μετακινηθεί στον χοληδόχο πόρο (χοληδοχολιθίαση)
• Ίκτερος από απόφραξη των χοληφόρων
• Χολαγγειίτιδα, δηλαδή λοίμωξη των χοληφόρων πίσω από μια απόφραξη
• Στενώσεις των χοληφόρων, καλοήθεις ή κακοήθεις, που χρειάζονται διαστολή ή τοποθέτηση ενδοπρόθεσης (stent)
• Διαφυγή χολής μετά από χειρουργική επέμβαση ή τραύμα
• Λίθοι ή στενώσεις του παγκρεατικού πόρου, όπως στη χρόνια παγκρεατίτιδα
• Λήψη ιστού για τη διάγνωση όγκων των χοληφόρων ή του παγκρέατος

Σήμερα η ERCP είναι κυρίως θεραπευτική πράξη. Όταν το ερώτημα είναι ακόμη διαγνωστικό, για παράδειγμα αν υπάρχει λίθος στον χοληδόχο πόρο, προηγείται συνήθως μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία (MRCP) ή ενδοσκοπικός υπέρηχος. Έτσι η ERCP γίνεται όταν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο να αντιμετωπιστεί.

Τι μπορεί να γίνει κατά την ERCP

• Σφιγκτηροτομή, μια μικρή τομή στον σφιγκτήρα του Oddi που διευρύνει την έξοδο των χοληφόρων
• Αφαίρεση λίθων με ειδικό μπαλόνι ή καλαθάκι. Οι δύσκολοι λίθοι μπορεί να χρειαστούν διαστολή με μεγάλο μπαλόνι ή θρυμματισμό (λιθοτριψία)
• Τοποθέτηση stent για να παραμείνουν ανοιχτά τα χοληφόρα σε μια στένωση ή όταν ένας λίθος δεν μπορεί να αφαιρεθεί αμέσως
• Διαστολή στενώσεων με μπαλόνι
• Λήψη βιοψιών ή κυττάρων από στενώσεις και ύποπτες περιοχές
• Χολαγγειοσκόπηση, για άμεση όραση μέσα στους πόρους

Χολαγγειοσκόπηση

Σε ειδικές περιπτώσεις μπορεί ο γαστρεντερολόγος να προωθήσει ένα μίνι ενδοσκόπιο μέσα από το κανάλι εργασίας του κανονικού ενδοσκοπίου μέσα στο χοληφόρο δέντρο και να έχει άμεση οπτική επαφή με τον αυλό αυτού. Αυτή η τεχνική ονομάζεται χολαγγειοσκόπηση και χρησιμεύει στο να διασπαστούν μεγάλες πέτρες με λιθοτριψία ή στο να ληφθούν στοχευμένες βιοψίες από συγκεκριμένα σημεία του χοληφόρου δέντρου και του παγκρεατικού πόρου για την διάγνωση κακοηθειών.

Πώς γίνεται και πόσο διαρκεί

Η ERCP γίνεται σε νοσοκομείο, σε αίθουσα με ακτινοσκόπηση, γιατί η απεικόνιση των πόρων απαιτεί ακτινογραφίες κατά τη διάρκεια της πράξης.

Η εξέταση διενεργείται κατά κανόνα μετά την ενδοφλέβια χορήγηση ειδικών φαρμάκων που προκαλούν μέθη υπό την συνεχή επίβλεψη των ζωτικών καρδιοαναπνευστικών παραμέτρων του ασθενούς. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται μια ήρεμη και κυρίως ανώδυνη και λεπτομερής εξέταση για τον ασθενή. Στη συνέχεια, το πλάγιο ενδοσκόπιο εισάγεται μέσω του στόματος, στον οισοφάγο, στο στομάχι, μέσω του πυλωρού στο δωδεκαδάκτυλο όπου υπάρχει το φύμα του Vater. Ο σφιγκτήρας του Oddi είναι μια μυϊκή βαλβίδα που ελέγχει το άνοιγμα του φύματος. Όταν χρειάζεται, ο γιατρός σας μπορεί να προβεί σε ειδική τομή (σφιγκτηροτομή), η οποία διευκολύνει την πρόσβαση, ώστε να αφαιρεθούν πέτρες ή να πραγματοποιηθεί άλλη θεραπεία με ευχέρεια.

Η διάρκεια εξαρτάται από το τι χρειάζεται να γίνει. Μια απλή πράξη μπορεί να ολοκληρωθεί σε λιγότερο από μισή ώρα, ενώ οι σύνθετες θεραπείες, όπως οι δύσκολοι λίθοι, οι στενώσεις ή η χολαγγειοσκόπηση, απαιτούν περισσότερο χρόνο. Στον συνολικό χρόνο προστίθενται η προετοιμασία και η ανάνηψη από τη μέθη.

Η προετοιμασία

Ο ασθενής παραμένει νηστικός για 6 έως 8 ώρες πριν την εξέταση. Είναι σημαντικό να ενημερώσετε τον ιατρό για όλα τα φάρμακα που λαμβάνετε, ιδιαίτερα για αντιπηκτικά, αντιαιμοπεταλιακά και φάρμακα για τον διαβήτη, καθώς και για τυχόν αλλεργίες. Οι γυναίκες ενημερώνουν αν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης, επειδή η εξέταση χρησιμοποιεί ακτινοσκόπηση.

Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να ζητηθούν εξετάσεις αίματος, για παράδειγμα έλεγχος της πηκτικότητας σε όσους λαμβάνουν αντιπηκτικά ή έχουν ίκτερο. Επειδή η εξέταση γίνεται με μέθη, χρειάζεται συνοδός για την επιστροφή, και καλό είναι να υπάρχουν μαζί τα απαραίτητα για διανυκτέρευση, σε περίπτωση που χρειαστεί.

Μετά την ERCP

Ο ασθενής παραμένει για παρακολούθηση μέχρι να υποχωρήσει η επίδραση της μέθης. Μετά από θεραπευτική πράξη, όπως η αφαίρεση λίθων, μπορεί να χρειαστεί διανυκτέρευση στο νοσοκομείο. Η σίτιση ξεκινά σταδιακά, με υγρά και στη συνέχεια ελαφριά τροφή, σύμφωνα με τις οδηγίες που θα σας δοθούν.

Για το υπόλοιπο της ημέρας δεν επιτρέπεται η οδήγηση. Ενόχληση στον λαιμό ή ήπιο φούσκωμα είναι αναμενόμενα και υποχωρούν σύντομα. Άμεση επικοινωνία με τον ιατρό χρειάζεται σε έντονο ή επιδεινούμενο κοιλιακό πόνο, πυρετό ή ρίγη, έμετο αίματος ή μαύρες κενώσεις.

Τα πλαστικά stent είναι προσωρινά. Αφαιρούνται ή αντικαθίστανται σε χρονικό διάστημα που ορίζεται ανάλογα με την αιτία για την οποία τοποθετήθηκαν.

Επιπλοκές και ασφάλεια

Οι επιπλοκές της ERCP δεν είναι συχνές, ωστόσο αποτελεί μια εξειδικευμένη και επεμβατική εξέταση. Ο ερεθισμός του παγκρέατος συμβαίνει στο 5% των περιπτώσεων, ενώ άλλες, όπως η αιμορραγία και η λοίμωξη, κυμαίνονται στο 1% των ασθενών.

Η παγκρεατίτιδα μετά την ERCP είναι η συχνότερη επιπλοκή και στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων είναι ήπια ή μέτρια. Η πρόληψή της βασίζεται σε συγκεκριμένα μέτρα: χορήγηση αντιφλεγμονώδους φαρμάκου από το ορθό αμέσως πριν την εξέταση, όταν δεν υπάρχει αντένδειξη, και σε ασθενείς υψηλού κινδύνου προσωρινή τοποθέτηση μικρού stent στον παγκρεατικό πόρο.

Ο κίνδυνος επηρεάζεται τόσο από τα χαρακτηριστικά του ασθενούς όσο και από τη δυσκολία της πράξης. Γι’ αυτό η ένδειξη τεκμηριώνεται προσεκτικά πριν αποφασιστεί η εξέταση.

Σημείωση: Το άρθρο αυτό δεν υποκαθιστά την λεπτομερή επεξήγηση της διαδικασίας της ERCP και της χολαγγειοσκόπησης με τον γαστρεντερολόγο σας.