Τι είναι η παγκρεατίτιδα

Η παγκρεατίτιδα είναι φλεγμονή του παγκρέατος. Το όργανο παράγει πεπτικά ένζυμα τα οποία, φυσιολογικά, ενεργοποιούνται μόλις φτάσουν στο έντερο. Όταν ενεργοποιηθούν πρόωρα, μέσα στο ίδιο το πάγκρεας, αρχίζουν να το πέπτουν. Αυτή είναι η ουσία της νόσου.

Διακρίνεται σε δύο εντελώς διαφορετικές οντότητες:

  • Οξεία παγκρεατίτιδα. Αιφνίδια φλεγμονή που στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί πλήρως, μπορεί όμως να εξελιχθεί σε βαριά νόσο με επιπλοκές.
  • Χρόνια παγκρεατίτιδα. Προοδευτική και μη αναστρέψιμη καταστροφή του παγκρεατικού ιστού, με ίνωση και μόνιμη απώλεια λειτουργίας.

Οξεία παγκρεατίτιδα

Αίτια

Δύο αιτίες καλύπτουν την πλειονότητα των περιστατικών:

  • Χολολιθίαση. Λίθος που μεταναστεύει και αποφράσσει προσωρινά την κοινή έξοδο χοληδόχου και παγκρεατικού πόρου. Δείτε τη σελίδα για τη λιθίαση του χοληφόρου συστήματος.
  • Αλκοόλ, συνήθως μετά από χρόνια κατανάλωση.

Ακολουθούν η υπερτριγλυκεριδαιμία, ορισμένα φάρμακα, η υπερασβεστιαιμία, τραυματισμοί, αυτοάνοσα αίτια και, σε ένα ποσοστό, η παγκρεατίτιδα μετά από ERCP. Σε ένα μέρος των περιπτώσεων δεν ανευρίσκεται αιτία.

Συμπτώματα

  • Έντονος πόνος στο επιγάστριο, που εγκαθίσταται γρήγορα και αντανακλά ζωνοειδώς προς την πλάτη. Είναι το χαρακτηριστικότερο σημείο.
  • Ανακούφιση όταν ο ασθενής σκύβει μπροστά ή φέρνει τα γόνατα στο στήθος
  • Ναυτία και επίμονοι έμετοι που δεν ανακουφίζουν
  • Πυρετός, ταχυκαρδία, μετεωρισμός

Ο πόνος αυτός δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται στο σπίτι. Απαιτεί εκτίμηση σε νοσοκομείο.

Διάγνωση

Η διάγνωση τίθεται όταν πληρούνται δύο από τα τρία κριτήρια: χαρακτηριστικός πόνος, αμυλάση ή λιπάση στον ορό τουλάχιστον τριπλάσια του ανώτερου φυσιολογικού, και συμβατά απεικονιστικά ευρήματα.

Το υπερηχογράφημα γίνεται πάντα, όχι για να δει το πάγκρεας αλλά για να αναζητήσει χολόλιθους, δηλαδή την αιτία. Η αξονική τομογραφία δεν χρειάζεται στην αρχή και έχει αξία μετά τις πρώτες ημέρες, για την εκτίμηση νέκρωσης και επιπλοκών.

Αντιμετώπιση

Η θεραπεία της οξείας παγκρεατίτιδας είναι υποστηρικτική και τα πρώτα εικοσιτετράωρα είναι καθοριστικά:

  • Ενυδάτωση με ενδοφλέβια χορήγηση υγρών, ο σημαντικότερος παράγοντας πρόγνωσης.
  • Αναλγησία επαρκής και έγκαιρη.
  • Πρώιμη σίτιση. Η παρατεταμένη νηστεία έχει εγκαταλειφθεί. Η επανασίτιση από το στόμα ξεκινά μόλις την ανεχθεί ο ασθενής.
  • Χωρίς προφυλακτικά αντιβιοτικά στην απλή, μη επιπλεγμένη νόσο.
  • Επείγουσα ERCP μόνο όταν συνυπάρχει χολαγγειίτιδα ή επίμονη απόφραξη των χοληφόρων.
  • Χολοκυστεκτομή στη λιθιασική μορφή, ώστε να μην υποτροπιάσει.

Στη βαριά νόσο με νέκρωση, οι συλλογές αντιμετωπίζονται με σταδιακή, ελάχιστα επεμβατική προσέγγιση και όχι με πρώιμο χειρουργείο. Ο ενδοσκοπικός υπέρηχος επιτρέπει σήμερα την παροχέτευση συλλογών από το στομάχι, χωρίς εξωτερικές τομές.

Χρόνια παγκρεατίτιδα

Εδώ η βλάβη είναι μόνιμη. Ο φυσιολογικός ιστός αντικαθίσταται από ίνωση, οι πόροι στενεύουν, σχηματίζονται αποτιτανώσεις και λίθοι μέσα στο πάγκρεας.

Συμπτώματα και συνέπειες

  • Χρόνιος κοιλιακός πόνος, το κυρίαρχο και πιο δύσκολο σύμπτωμα.
  • Εξωκρινής ανεπάρκεια. Το πάγκρεας δεν παράγει αρκετά ένζυμα, με αποτέλεσμα δυσαπορρόφηση, στεατόρροια, δηλαδή λιπαρά και δύσοσμα κόπρανα που επιπλέουν, απώλεια βάρους και έλλειψη λιποδιαλυτών βιταμινών.
  • Ενδοκρινής ανεπάρκεια, δηλαδή σακχαρώδης διαβήτης, όταν καταστραφούν και τα νησίδια.

Αντιμετώπιση

Πλήρης διακοπή αλκοόλ και καπνίσματος, τα οποία επιταχύνουν τη βλάβη. Υποκατάσταση παγκρεατικών ενζύμων με τα γεύματα, η οποία διορθώνει τη δυσαπορρόφηση και συχνά υποεκτιμάται. Αντιμετώπιση του διαβήτη και των διατροφικών ελλείψεων. Οργανωμένη διαχείριση του πόνου. Ενδοσκοπικές παρεμβάσεις για στενώσεις ή λίθους του παγκρεατικού πόρου, και χειρουργείο σε επιλεγμένες περιπτώσεις.

Η χρόνια παγκρεατίτιδα αποτελεί και παράγοντα κινδύνου για καρκίνο του παγκρέατος, γι’ αυτό η παρακολούθηση είναι μακροχρόνια.

Με μια ματιά

  • Διάγνωση: 2 από 3 κριτήρια – πόνος, ένζυμα 3 φορές πάνω, απεικόνιση
  • Οι πρώτες 24 με 48 ώρες ενυδάτωσης είναι καθοριστικές
  • Το ύψος των ενζύμων δεν δηλώνει βαρύτητα
  • Αντιβιοτικά μόνο σε τεκμηριωμένη λοίμωξη, όχι προληπτικά

Συχνές ερωτήσεις

Πώς είναι ο πόνος της παγκρεατίτιδας;

Έντονος, εγκαθίσταται γρήγορα στο επιγάστριο και αντανακλά ζωνοειδώς προς την πλάτη. Χαρακτηριστικά ο ασθενής ανακουφίζεται όταν σκύβει μπροστά ή φέρνει τα γόνατα στο στήθος, ενώ επιδεινώνεται στην ύπτια θέση. Συνοδεύεται από ναυτία και επίμονους εμέτους που δεν ανακουφίζουν. Απαιτεί άμεση εκτίμηση σε νοσοκομείο και δεν αντιμετωπίζεται στο σπίτι.

Ποια είναι η συχνότερη αιτία;

Οι πέτρες στη χολή και το αλκοόλ καλύπτουν μαζί την πλειονότητα των περιστατικών οξείας παγκρεατίτιδας. Ακολουθούν η υπερτριγλυκεριδαιμία, ορισμένα φάρμακα, η υπερασβεστιαιμία και τα τραύματα. Στη λιθιασική μορφή η χολοκυστεκτομή είναι απαραίτητη, γιατί χωρίς αυτήν το επεισόδιο υποτροπιάζει.

Χρειάζεται νηστεία στην οξεία παγκρεατίτιδα;

Όχι παρατεταμένη. Η παλιά τακτική της πολυήμερης αποχής από τροφή έχει εγκαταλειφθεί. Η επανασίτιση από το στόμα ξεκινά μόλις ο ασθενής την ανεχθεί, καθώς συνδέεται με καλύτερη έκβαση. Το κρίσιμο στοιχείο των πρώτων ωρών είναι η επαρκής ενδοφλέβια ενυδάτωση και η σωστή αναλγησία.

Τι σημαίνει εξωκρινής ανεπάρκεια;

Σημαίνει ότι το πάγκρεας δεν παράγει πλέον αρκετά πεπτικά ένζυμα, οπότε οι τροφές, και ιδιαίτερα τα λίπη, δεν απορροφώνται. Εκδηλώνεται με στεατόρροια, δηλαδή λιπαρά, δύσοσμα κόπρανα που επιπλέουν, με απώλεια βάρους και με έλλειψη λιποδιαλυτών βιταμινών. Αντιμετωπίζεται με υποκατάσταση παγκρεατικών ενζύμων στα γεύματα, παρέμβαση απλή αλλά συχνά υποεκτιμημένη.

Πηγές

Τελευταία ενημέρωση περιεχομένου: Σεπτέμβριος 2026 (14/09/2026).