Τι είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι κακοήθης όγκος που αναπτύσσεται από τον βλεννογόνο του παχέος εντέρου ή του ορθού. Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων πρόκειται για αδενοκαρκίνωμα.

Είναι από τους συχνότερους καρκίνους, αλλά και από τους λίγους που μπορούν πραγματικά να προληφθούν. Ο λόγος είναι ότι σχεδόν πάντα ξεκινά από μια καλοήθη βλάβη, τον πολύποδα, και χρειάζεται χρόνια για να εξελιχθεί. Αν ο πολύποδας εντοπιστεί και αφαιρεθεί σε αυτό το διάστημα, ο καρκίνος απλώς δεν εμφανίζεται ποτέ.

Από τον πολύποδα στον καρκίνο

Η διαδρομή ονομάζεται αλληλουχία αδενώματος-καρκινώματος. Ένα φυσιολογικό κύτταρο του βλεννογόνου αποκτά γενετικές αλλοιώσεις, σχηματίζεται ένας αδενωματώδης πολύποδας, ο πολύποδας μεγαλώνει, εμφανίζει δυσπλασία και τελικά ένα τμήμα του διηθεί το τοίχωμα.

Η διαδικασία διαρκεί συνήθως αρκετά χρόνια. Αυτό το χρονικό παράθυρο είναι ακριβώς ο λόγος για τον οποίο η κολονοσκόπηση δεν είναι μόνο διαγνωστική εξέταση αλλά και προληπτική πράξη: εντοπίζει και αφαιρεί τη βλάβη πριν αυτή γίνει καρκίνος.

Παράγοντες κινδύνου

  • Ηλικία. Ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά μετά τα 50, γι’ αυτό και ο προληπτικός έλεγχος ξεκινά νωρίτερα, στα 45. Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αύξηση και σε νεότερες ηλικίες.
  • Οικογενειακό ιστορικό. Συγγενής πρώτου βαθμού με καρκίνο παχέος εντέρου ή με προχωρημένο αδένωμα αυξάνει τον κίνδυνο και μεταθέτει νωρίτερα την έναρξη του ελέγχου.
  • Κληρονομικά σύνδρομα. Σύνδρομο Lynch και οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση, που απαιτούν εξειδικευμένο πρόγραμμα παρακολούθησης.
  • Ιστορικό πολυπόδων. Ασθενείς από τους οποίους έχουν ήδη αφαιρεθεί αδενώματα βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για νέες βλάβες.
  • Ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, δηλαδή ελκώδης κολίτιδα και νόσος Crohn, με μακρά διάρκεια και εκτεταμένη προσβολή.
  • Τρόπος ζωής. Διατροφή πλούσια σε κόκκινο και επεξεργασμένο κρέας και φτωχή σε φυτικές ίνες, κάπνισμα, αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ, παχυσαρκία και καθιστική ζωή.

Συμπτώματα του καρκίνου παχέος εντέρου

Στα αρχικά στάδια η νόσος είναι συνήθως ασυμπτωματική. Όταν εμφανιστούν συμπτώματα, σημαίνει συχνά ότι ο όγκος έχει ήδη μέγεθος. Γι’ αυτό ο προληπτικός έλεγχος δεν περιμένει συμπτώματα.

Σημεία που χρειάζονται διερεύνηση:

  • Αίμα στα κόπρανα, ορατό ή κρυμμένο, καθώς και μαύρα πισσώδη κόπρανα
  • Επίμονη αλλαγή στη συνήθεια του εντέρου, δηλαδή διάρροια, δυσκοιλιότητα ή εναλλαγή τους για περισσότερες από λίγες εβδομάδες
  • Λεπτότερα κόπρανα ή αίσθημα ατελούς κένωσης
  • Επίμονο κοιλιακό άλγος, κράμπες ή αίσθημα φουσκώματος
  • Σιδηροπενική αναιμία χωρίς προφανή αιτία, ιδιαίτερα σε άνδρες και σε γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση
  • Ανεξήγητη απώλεια βάρους και επίμονη κόπωση

Κανένα από αυτά δεν είναι διαγνωστικό από μόνο του. Τα περισσότερα οφείλονται σε καλοήθεις καταστάσεις, όπως αιμορροΐδες ή ευερέθιστο έντερο. Ο σωστός χειρισμός δεν είναι η αναμονή αλλά ο έλεγχος.

Στάδια

Η σταδιοποίηση γίνεται με το σύστημα TNM και εκτιμά το βάθος διήθησης στο τοίχωμα (T), την προσβολή λεμφαδένων (N) και τις απομακρυσμένες μεταστάσεις (M).

  • Στάδιο 0. Καρκίνος in situ, περιορισμένος στην επιφάνεια του βλεννογόνου.
  • Στάδιο I. Ο όγκος περιορίζεται στον βλεννογόνο και στον υποβλεννογόνιο ή στον μυϊκό χιτώνα, χωρίς λεμφαδενική προσβολή.
  • Στάδιο II. Διήθηση σε όλο το πάχος του τοιχώματος ή σε γειτονικές δομές, χωρίς προσβολή λεμφαδένων.
  • Στάδιο III. Προσβολή περιοχικών λεμφαδένων, ανεξάρτητα από το βάθος διήθησης.
  • Στάδιο IV. Απομακρυσμένες μεταστάσεις, συχνότερα στο ήπαρ και στους πνεύμονες.

Διάγνωση

Η κολονοσκόπηση με λήψη βιοψιών είναι η εξέταση που θέτει τη διάγνωση. Επιτρέπει την άμεση επισκόπηση όλου του παχέος εντέρου, τη λήψη υλικού για ιστολογική εξέταση και, όταν η βλάβη το επιτρέπει, την αφαίρεσή της στην ίδια συνεδρία. Η σωστή προετοιμασία είναι καθοριστική για την ακρίβεια της εξέτασης.

Οι εξετάσεις αίματος δεν διαγιγνώσκουν τον καρκίνο του εντέρου. Η γενική αίματος μπορεί να αποκαλύψει σιδηροπενική αναιμία που οδηγεί σε κολονοσκόπηση, ενώ ο δείκτης CEA χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση της νόσου μετά τη διάγνωση και όχι για προσυμπτωματικό έλεγχο. Η ανοσολογική εξέταση κοπράνων για αιμοσφαιρίνη (FIT) είναι εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου, και ένα θετικό αποτέλεσμα οδηγεί πάντα σε κολονοσκόπηση.

Μετά την ιστολογική επιβεβαίωση, η σταδιοποίηση περιλαμβάνει αξονική τομογραφία θώρακος, κοιλίας και πυέλου, μαγνητική τομογραφία πυέλου όταν ο όγκος εντοπίζεται στο ορθό, μέτρηση CEA και μοριακό έλεγχο του δείγματος, ο οποίος καθορίζει τις επιλογές στοχευμένης θεραπείας και ανοσοθεραπείας.

Θεραπεία

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από το στάδιο, τη θέση του όγκου και το μοριακό του προφίλ, και αποφασίζεται από διεπιστημονική ομάδα.

Ενδοσκοπική αφαίρεση σε πρώιμες βλάβες

Οι πολύποδες και οι πρώιμες νεοπλασίες που περιορίζονται στον βλεννογόνο αφαιρούνται ενδοσκοπικά, με πολυπεκτομή, βλεννογόνια εκτομή (EMR) ή υποβλεννογόνια εκτομή (ESD). Ο ασθενής διατηρεί ακέραιο το έντερό του και αποφεύγει τη χειρουργική εκτομή. Η καταλληλότητα κρίνεται πριν από την επέμβαση, με προσεκτική ενδοσκοπική εκτίμηση της βλάβης.

Χειρουργική αφαίρεση

Στα στάδια I έως III η βασική θεραπεία είναι η χειρουργική εκτομή του τμήματος του εντέρου που φέρει τον όγκο, μαζί με τους περιοχικούς λεμφαδένες.

Συστηματικές θεραπείες και ακτινοθεραπεία

  • Χημειοθεραπεία, κυρίως μετεγχειρητικά στο στάδιο III και σε επιλεγμένες περιπτώσεις σταδίου II.
  • Ακτινοθεραπεία, με ρόλο κυρίως στον καρκίνο του ορθού, συχνά προεγχειρητικά.
  • Στοχευμένες θεραπείες και ανοσοθεραπεία στη μεταστατική νόσο, με βάση το μοριακό προφίλ του όγκου.

Πρόγνωση και επιβίωση

Η πρόγνωση καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από το στάδιο κατά τη διάγνωση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας από τη βάση SEER, για διαγνώσεις των ετών 2014 έως 2020, η πενταετής σχετική επιβίωση στον καρκίνο του παχέος εντέρου είναι:

  • Εντοπισμένη νόσος, χωρίς επέκταση εκτός εντέρου: 91%
  • Περιοχική νόσος, με προσβολή γειτονικών δομών ή λεμφαδένων: 74%
  • Απομακρυσμένη νόσος, με μεταστάσεις: 13%
  • Όλα τα στάδια συνολικά: 63%

Για τον καρκίνο του ορθού τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 90%, 74%, 18% και 67%.

Η απόσταση ανάμεσα στο 91% και στο 13% είναι ολόκληρη η αξία της έγκαιρης διάγνωσης. Τα ποσοστά αφορούν το στάδιο τη στιγμή της διάγνωσης, βασίζονται σε ασθενείς που διαγνώστηκαν τουλάχιστον πέντε χρόνια νωρίτερα και δεν προβλέπουν την έκβαση σε καμία μεμονωμένη περίπτωση.

Πρόληψη και προληπτικός έλεγχος

Ο καρκίνος του παχέος εντέρου είναι από τους ελάχιστους καρκίνους όπου ο προληπτικός έλεγχος δεν εντοπίζει απλώς νωρίτερα τη νόσο, αλλά εμποδίζει την εμφάνισή της, αφαιρώντας τους πολύποδες πριν εξελιχθούν.

Η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συνιστά την έναρξη του τακτικού προληπτικού ελέγχου στην ηλικία των 45 ετών για άτομα μέσου κινδύνου. Άτομα με οικογενειακό ιστορικό, κληρονομικό σύνδρομο, ιστορικό πολυπόδων ή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ξεκινούν νωρίτερα και ελέγχονται συχνότερα, με πρόγραμμα που καθορίζει ο γαστρεντερολόγος.

Μετά την αφαίρεση πολυπόδων, ο χρόνος του επανελέγχου ορίζεται από την ιστολογική εξέταση, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Γαστρεντερολογικής Ενδοσκόπησης.

Συμπληρωματικά, η διακοπή του καπνίσματος, ο περιορισμός του αλκοόλ και του επεξεργασμένου κρέατος, η αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών, η σωματική άσκηση και η διατήρηση φυσιολογικού βάρους μειώνουν τον κίνδυνο.

Για προγραμματισμό προληπτικού ελέγχου ή διερεύνηση συμπτωμάτων, απευθυνθείτε σε εξειδικευμένο γαστρεντερολόγο.

Το πότε ακριβώς ξεκινά ο έλεγχος και κάθε πότε επαναλαμβάνεται αναλύεται στο άρθρο για την προληπτική κολονοσκόπηση και την κατάλληλη ηλικία. Η ίδια η εξέταση και η προετοιμασία της περιγράφονται στη σελίδα για την προετοιμασία της κολονοσκόπησης.

Συχνές ερωτήσεις για τον καρκίνο του παχέος εντέρου

Ποια είναι τα πρώιμα συμπτώματα του καρκίνου του παχέος εντέρου;

Στα πρώιμα στάδια συνήθως δεν υπάρχουν συμπτώματα, και αυτό είναι το βασικό πρόβλημα της νόσου. Τα πρώτα σημεία που μπορεί να εμφανιστούν είναι διακριτικά: αίμα στα κόπρανα, επίμονη αλλαγή στη συνήθεια του εντέρου, αίσθημα ατελούς κένωσης ή σιδηροπενική αναιμία χωρίς προφανή αιτία. Επειδή τα πρώιμα στάδια είναι σιωπηλά, ο προληπτικός έλεγχος με κολονοσκόπηση γίνεται χωρίς να περιμένουμε συμπτώματα.

Σε ποια ηλικία πρέπει να κάνω την πρώτη κολονοσκόπηση;

Για άτομα μέσου κινδύνου, η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία συνιστά την έναρξη του τακτικού προληπτικού ελέγχου στην ηλικία των 45 ετών. Νωρίτερα ξεκινούν όσοι έχουν συγγενή πρώτου βαθμού με καρκίνο παχέος εντέρου ή προχωρημένο αδένωμα, κληρονομικό σύνδρομο, ιστορικό πολυπόδων ή ιδιοπαθή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Το ακριβές πρόγραμμα καθορίζεται εξατομικευμένα από τον γαστρεντερολόγο.

Φαίνεται ο καρκίνος του εντέρου στις εξετάσεις αίματος;

Όχι. Καμία εξέταση αίματος δεν διαγιγνώσκει τον καρκίνο του παχέος εντέρου. Η γενική αίματος μπορεί να δείξει σιδηροπενική αναιμία, ένα εύρημα που από μόνο του αποτελεί λόγο για κολονοσκόπηση. Ο δείκτης CEA χρησιμεύει στην παρακολούθηση ασθενών με ήδη διαγνωσμένη νόσο και όχι στον προσυμπτωματικό έλεγχο. Η διάγνωση τίθεται μόνο με κολονοσκόπηση και βιοψία.

Ποια είναι η επιβίωση στον καρκίνο του παχέος εντέρου;

Εξαρτάται καθοριστικά από το στάδιο. Με βάση τα στοιχεία της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας από τη βάση SEER για διαγνώσεις των ετών 2014 έως 2020, η πενταετής σχετική επιβίωση είναι 91% όταν η νόσος είναι εντοπισμένη στο έντερο, 74% όταν έχει επεκταθεί περιοχικά και 13% όταν υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις. Συνολικά για όλα τα στάδια είναι 63%. Τα ποσοστά αφορούν το στάδιο τη στιγμή της διάγνωσης και δεν προβλέπουν την έκβαση σε μεμονωμένη περίπτωση.

Μπορεί ο καρκίνος του εντέρου να προκαλέσει πόνο στη μέση;

Ο πόνος στη μέση δεν είναι τυπικό ή πρώιμο σύμπτωμα του καρκίνου του παχέος εντέρου. Μπορεί να εμφανιστεί σε προχωρημένη νόσο, όταν ο όγκος επεκτείνεται σε γειτονικές δομές ή υπάρχουν μεταστάσεις. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων ο πόνος στη μέση οφείλεται σε μυοσκελετικά αίτια. Χρειάζεται προσοχή όταν συνυπάρχει με αίμα στα κόπρανα, αλλαγή στη συνήθεια του εντέρου, αναιμία ή απώλεια βάρους.

Πηγές

Τελευταία ενημέρωση περιεχομένου: Σεπτέμβριος 2026 (15/09/2026).