Τι είναι οι ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου

Οι ιδιοπαθείς φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου, γνωστές και ως ΙΦΝΕ, είναι χρόνια νοσήματα στα οποία το ανοσοποιητικό σύστημα προκαλεί επίμονη φλεγμονή στο πεπτικό. Περιλαμβάνουν κυρίως δύο οντότητες, τη νόσο Crohn και την ελκώδη κολίτιδα.

Ο όρος ιδιοπαθείς σημαίνει ότι δεν οφείλονται σε λοίμωξη ή σε συγκεκριμένο εξωτερικό παράγοντα. Προκύπτουν από συνδυασμό γενετικής προδιάθεσης, περιβαλλοντικών παραγόντων, μικροβιώματος και απορρύθμισης της ανοσιακής απάντησης.

Χαρακτηρίζονται από υφέσεις και εξάρσεις. Στόχος της θεραπείας δεν είναι μόνο να υποχωρήσουν τα συμπτώματα, αλλά να επουλωθεί ο βλεννογόνος.

Πού διαφέρουν οι δύο νόσοι

Ελκώδης κολίτιδα. Προσβάλλει αποκλειστικά το παχύ έντερο, ξεκινά πάντα από το ορθό και επεκτείνεται προς τα πάνω συνεχόμενα. Η φλεγμονή περιορίζεται στον βλεννογόνο.

Νόσος Crohn. Μπορεί να προσβάλει οποιοδήποτε σημείο του πεπτικού, από το στόμα ως τον πρωκτό, με προτίμηση στον τελικό ειλεό. Οι βλάβες είναι διάσπαρτες, με υγιή τμήματα ανάμεσά τους, και η φλεγμονή διαπερνά όλο το πάχος του τοιχώματος. Γι’ αυτό και μπορεί να οδηγήσει σε στενώσεις, συρίγγια και αποστήματα, επιπλοκές που δεν χαρακτηρίζουν την ελκώδη κολίτιδα.

Συμπτώματα

  • Χρόνια διάρροια, συχνά με βλέννα
  • Αίμα στα κόπρανα, τυπικότερο στην ελκώδη κολίτιδα
  • Κοιλιακό άλγος και κράμπες, τυπικότερο στη νόσο Crohn
  • Επιτακτικότητα και τεινεσμός, δηλαδή επίμονη ανάγκη κένωσης χωρίς αποτέλεσμα
  • Νυχτερινές κενώσεις που ξυπνούν τον ασθενή, εύρημα που ξεχωρίζει από το ευερέθιστο έντερο
  • Κόπωση, πυρετός, απώλεια βάρους, αναιμία
  • Στα παιδιά, καθυστέρηση ανάπτυξης

Εξωεντερικές εκδηλώσεις, που συχνά προηγούνται της διάγνωσης: αρθρίτιδα, φλεγμονή των οφθαλμών, δερματικές βλάβες, καθώς και ηπατικές εκδηλώσεις όπως η πρωτοπαθής σκληρυντική χολαγγειίτιδα.

Διάγνωση

Δεν υπάρχει μία εξέταση που να θέτει τη διάγνωση. Προκύπτει από τον συνδυασμό:

  • Κολονοσκόπηση με βιοψίες. Η ακρογωνιαία εξέταση. Καταγράφει την έκταση, το πρότυπο και τη βαρύτητα της φλεγμονής, και η ιστολογική εικόνα διαχωρίζει τις δύο νόσους.
  • Καλπροτεκτίνη κοπράνων. Δείκτης φλεγμονής του εντέρου. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη γιατί ξεχωρίζει την οργανική φλεγμονή από το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, και χρησιμοποιείται και στην παρακολούθηση.
  • Αιματολογικός έλεγχος, με δείκτες φλεγμονής, αναιμία και ελλείψεις.
  • Καλλιέργειες κοπράνων, για αποκλεισμό λοιμώδους κολίτιδας που μιμείται την εικόνα.
  • Απεικόνιση λεπτού εντέρου, με εντερογραφία ή ενδοσκόπηση κάψουλας, όταν υπάρχει υποψία νόσου Crohn.

Θεραπεία

Η αντιμετώπιση έχει δύο σκέλη: την υποχώρηση της έξαρσης και τη διατήρηση της ύφεσης.

  • Αμινοσαλικυλικά, με κύριο ρόλο στην ελκώδη κολίτιδα.
  • Κορτικοστεροειδή, για τον έλεγχο των εξάρσεων. Δεν χρησιμοποιούνται για συντήρηση.
  • Ανοσοτροποποιητικά, για διατήρηση της ύφεσης.
  • Βιολογικοί παράγοντες και νεότερα στοχευμένα φάρμακα, που έχουν αλλάξει ριζικά την πρόγνωση της νόσου τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
  • Χειρουργείο, σε επιπλοκές ή σε νόσο ανθεκτική στη φαρμακευτική αγωγή.

Παρακολούθηση και κίνδυνος καρκίνου

Η μακροχρόνια φλεγμονή του παχέος εντέρου αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου. Γι’ αυτό οι ασθενείς με εκτεταμένη και πολυετή νόσο εντάσσονται σε πρόγραμμα ενδοσκοπικής επιτήρησης με στοχευμένες βιοψίες, με μεσοδιαστήματα που καθορίζονται από την έκταση, τη διάρκεια και τη δραστηριότητα της νόσου.

Η παρακολούθηση περιλαμβάνει επίσης έλεγχο για ελλείψεις, εκτίμηση οστικής πυκνότητας, εμβολιασμούς πριν από την έναρξη ανοσοκατασταλτικής αγωγής και διακοπή του καπνίσματος, το οποίο επιδεινώνει ειδικά τη νόσο Crohn.

Με μια ματιά

  • Ελκώδης κολίτιδα: μόνο παχύ έντερο, συνεχής, φλεγμονή στον βλεννογόνο
  • Νόσος Crohn: όλο το πεπτικό, κατά τόπους, διατοιχωματική
  • Καλπροτεκτίνη κοπράνων: αυξημένη στις ΙΦΝΕ, φυσιολογική στο ευερέθιστο
  • Νυχτερινές κενώσεις που ξυπνούν τον ασθενή: δεν συμβαίνουν στο ευερέθιστο
Με μια ματιά

  • Ελκώδης κολίτιδα: μόνο παχύ έντερο, συνεχής, φλεγμονή στον βλεννογόνο
  • Νόσος Crohn: όλο το πεπτικό, κατά τόπους, διατοιχωματική
  • Καλπροτεκτίνη κοπράνων: αυξημένη στις ΙΦΝΕ, φυσιολογική στο ευερέθιστο
  • Νυχτερινές κενώσεις που ξυπνούν τον ασθενή δεν συμβαίνουν στο ευερέθιστο
  • Σε εκτεταμένη νόσο πολλών ετών: ένταξη σε πρόγραμμα επιτήρησης με στοχευμένες βιοψίες

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η διαφορά νόσου Crohn και ελκώδους κολίτιδας;

Η ελκώδης κολίτιδα προσβάλλει μόνο το παχύ έντερο, ξεκινά από το ορθό και επεκτείνεται συνεχόμενα, με φλεγμονή περιορισμένη στον βλεννογόνο. Η νόσος Crohn μπορεί να προσβάλει οποιοδήποτε σημείο του πεπτικού, με διάσπαρτες βλάβες και φλεγμονή σε όλο το πάχος του τοιχώματος, γι’ αυτό και μπορεί να προκαλέσει στενώσεις, συρίγγια και αποστήματα.

Πώς ξεχωρίζει από το ευερέθιστο έντερο;

Κλειδί είναι τα σημεία οργανικής νόσου: αίμα στα κόπρανα, πυρετός, απώλεια βάρους, αναιμία και κυρίως νυχτερινές κενώσεις που ξυπνούν τον ασθενή. Το ευερέθιστο έντερο δεν τα προκαλεί. Εργαστηριακά, η καλπροτεκτίνη κοπράνων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς είναι αυξημένη στη φλεγμονώδη νόσο και φυσιολογική στο λειτουργικό πρόβλημα. Την οριστική απάντηση δίνει η κολονοσκόπηση με βιοψίες.

Τι είναι η καλπροτεκτίνη;

Είναι πρωτεΐνη που απελευθερώνεται από τα λευκά αιμοσφαίρια στον αυλό του εντέρου και μετριέται σε δείγμα κοπράνων. Λειτουργεί ως δείκτης φλεγμονής: βοηθά να ξεχωρίσει η οργανική φλεγμονή από ένα λειτουργικό πρόβλημα και χρησιμοποιείται και στην παρακολούθηση, ώστε να ανιχνευθεί έξαρση ή να επιβεβαιωθεί η ύφεση χωρίς επανειλημμένες ενδοσκοπήσεις.

Χρειάζονται τακτικές κολονοσκοπήσεις;

Ναι, σε ασθενείς με εκτεταμένη και πολυετή προσβολή του παχέος εντέρου, γιατί η μακροχρόνια φλεγμονή αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου. Το πρόγραμμα επιτήρησης περιλαμβάνει στοχευμένες βιοψίες και τα μεσοδιαστήματα καθορίζονται από την έκταση, τη διάρκεια και τη δραστηριότητα της νόσου.

Πηγές

Τελευταία ενημέρωση περιεχομένου: Σεπτέμβριος 2026 (16/09/2026).