Ηωσινοφιλική Οισοφαγίτιδα

Τι είναι η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα είναι χρόνια φλεγμονώδης νόσος του οισοφάγου, στην οποία ο βλεννογόνος διηθείται από ηωσινόφιλα, ένα είδος λευκών αιμοσφαιρίων που σχετίζεται με αλλεργικές αντιδράσεις.

Η επίμονη φλεγμονή οδηγεί σταδιακά σε δυσκαμψία και στένωση του οισοφάγου. Αποτελεί σήμερα την κύρια αιτία δυσκαταποσίας και ενσφήνωσης τροφής σε παιδιά και νέους ενήλικες, και η συχνότητά της αυξάνεται σταθερά.

Είναι αυτοάνοσο νόσημα;

Όχι με την αυστηρή έννοια. Ο μηχανισμός είναι ανοσολογικός και αλλεργικού τύπου, όχι αυτοάνοσος: ο οργανισμός δεν επιτίθεται στους ιστούς του, αλλά αντιδρά υπερβολικά σε αντιγόνα της τροφής και, δευτερευόντως, του περιβάλλοντος.

Η συσχέτιση με την ατοπία είναι ισχυρή. Πολλοί ασθενείς έχουν ιστορικό αλλεργικού άσθματος, αλλεργικής ρινίτιδας, ατοπικής δερματίτιδας ή τροφικών αλλεργιών. Τα συνήθη δερματικά αλλεργικά τεστ όμως δεν προβλέπουν αξιόπιστα ποια τρόφιμα ευθύνονται στη συγκεκριμένη νόσο.

Συμπτώματα

Στους ενήλικες:

• Δυσκαταποσία για στερεές τροφές, το κατεξοχήν σύμπτωμα
• Ενσφήνωση τροφής, όταν μια μπουκιά κολλά στον οισοφάγο και δεν προχωρά, κατάσταση που συχνά απαιτεί επείγουσα ενδοσκόπηση
• Οπισθοστερνικός πόνος και καούρα που δεν υποχωρεί επαρκώς με τα συνήθη φάρμακα

Στα παιδιά η εικόνα διαφέρει: άρνηση τροφής, εμετοί, κοιλιακό άλγος, καθυστέρηση ανάπτυξης.

Χαρακτηριστικό είναι ότι πολλοί ασθενείς έχουν προσαρμόσει τη ζωή τους στη νόσο χωρίς να το συνειδητοποιούν: τρώνε πολύ αργά, μασούν υπερβολικά, πίνουν νερό με κάθε μπουκιά, αποφεύγουν το κρέας και το ψωμί. Αυτές οι συνήθειες συχνά αποκαλύπτουν τη διάγνωση όταν τεθεί η σωστή ερώτηση.

Διάγνωση

Η διάγνωση απαιτεί γαστροσκόπηση με βιοψίες και δεν μπορεί να τεθεί αλλιώς.

Στην ενδοσκόπηση αναζητούνται χαρακτηριστικά ευρήματα: δακτύλιοι κατά μήκος του οισοφάγου, διαμήκεις αύλακες, λευκωπά εξιδρώματα, οίδημα του βλεννογόνου και στενώσεις. Ο οισοφάγος μπορεί όμως να φαίνεται και φυσιολογικός, γι’ αυτό οι βιοψίες λαμβάνονται πάντα, ακόμη και με φυσιολογική εικόνα.

Λαμβάνονται πολλαπλές βιοψίες από διαφορετικά ύψη του οισοφάγου, καθώς η φλεγμονή είναι ανομοιογενής. Το ιστολογικό κριτήριο είναι η παρουσία τουλάχιστον 15 ηωσινοφίλων ανά οπτικό πεδίο υψηλής μεγέθυνσης.

Παράλληλα αποκλείονται άλλες αιτίες οισοφαγικής ηωσινοφιλίας, με κυριότερη τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.

Θεραπεία

Οι θεραπευτικές επιλογές είναι τρεις και συχνά συνδυάζονται. Η επιλογή γίνεται μαζί με τον ασθενή, γιατί καθεμία έχει διαφορετικό κόστος στην καθημερινότητα.

Αναστολείς αντλίας πρωτονίων. Πέρα από τη δράση τους στο οξύ, έχουν και αντιφλεγμονώδη επίδραση στον οισοφάγο. Επιτυγχάνουν ύφεση σε σημαντικό ποσοστό ασθενών και αποτελούν συχνά την πρώτη επιλογή, λόγω ευκολίας και κόστους.

Τοπικά κορτικοστεροειδή. Χορηγούνται ώστε να δρουν τοπικά στον οισοφάγο και όχι συστηματικά. Υπάρχουν πλέον σκευάσματα ειδικά σχεδιασμένα για τη νόσο. Είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά στην επίτευξη ύφεσης.

Δίαιτα αποκλεισμού τροφίμων. Αφαιρούνται εμπειρικά οι συχνότεροι ένοχοι, με το γάλα και το σιτάρι στην κορυφή, και στη συνέχεια επανεισάγονται σταδιακά με ενδοσκοπικό έλεγχο σε κάθε βήμα, ώστε να εντοπιστεί ο συγκεκριμένος υπεύθυνος. Είναι η μόνη προσέγγιση που μπορεί να δώσει ύφεση χωρίς φάρμακα, απαιτεί όμως δέσμευση και επαναλαμβανόμενες ενδοσκοπήσεις.

Ενδοσκοπική διαστολή. Δεν αντιμετωπίζει τη φλεγμονή, αλλά τη μηχανική συνέπειά της. Εφαρμόζεται σε εγκατεστημένες στενώσεις που προκαλούν δυσκαταποσία, πάντα σε συνδυασμό με θεραπεία της υποκείμενης φλεγμονής.

Γιατί δεν σταματά η θεραπεία όταν φύγουν τα συμπτώματα

Η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα είναι χρόνια νόσος με τάση υποτροπής. Η διακοπή της θεραπείας οδηγεί συνήθως σε επάνοδο της φλεγμονής μέσα σε μήνες.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η φλεγμονή μπορεί να συνεχίζεται χωρίς συμπτώματα, ιδίως όταν ο ασθενής έχει προσαρμόσει τον τρόπο που τρώει. Η ανεξέλεγκτη φλεγμονή οδηγεί με τα χρόνια σε ίνωση και μόνιμη στένωση, βλάβη που δεν αναστρέφεται.

Γι’ αυτό ο στόχος δεν είναι μόνο η υποχώρηση των συμπτωμάτων αλλά και η ιστολογική ύφεση, η οποία επιβεβαιώνεται με επαναληπτική ενδοσκόπηση και βιοψίες.

Η ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα συγχέεται συχνά με τη γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, γιατί και οι δύο προκαλούν καούρα και δυσκαταποσία. Η διάκριση γίνεται με βιοψίες κατά τη γαστροσκόπηση, καθώς ο οισοφάγος μπορεί να φαίνεται φυσιολογικός. Στη διαφορική διάγνωση της δυσκαταποσίας μπαίνουν και οι διαταραχές κινητικότητας.

Συχνές ερωτήσεις για την ηωσινοφιλική οισοφαγίτιδα

Πηγές

• Lucendo AJ et al., Guidelines on eosinophilic esophagitis: evidence-based statements and recommendations for diagnosis and management in children and adults, United European Gastroenterology Journal 2017. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28507746/