Παράδειγμα αντιμετώπισης πρώιμης βλάβης αποτελεί η εκτομή βλάβης στο έλασσον τόξο του στομάχου, όπου η δυσπλασία αναπτύχθηκε σε βλεννογόνο ήδη αλλοιωμένο από ατροφία και εντερική μεταπλασία.

Τι είναι ο καρκίνος στομάχου

Ο καρκίνος στομάχου, γνωστός και ως γαστρικός καρκίνος, είναι κακοήθης νεοπλασία που ξεκινά από τα κύτταρα του βλεννογόνου, δηλαδή της εσωτερικής επένδυσης του στομάχου. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων πρόκειται για αδενοκαρκίνωμα, όγκο που προέρχεται από τα αδενικά κύτταρα του γαστρικού βλεννογόνου.

Η νόσος αναπτύσσεται αργά, συχνά σε βάθος ετών, και στα πρώιμα στάδια δεν προκαλεί χαρακτηριστικά συμπτώματα. Αυτός είναι και ο λόγος που η διάγνωση τίθεται συχνά καθυστερημένα. Όταν όμως ο πρώιμος καρκίνος στομάχου εντοπιστεί έγκαιρα, μπορεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις να αφαιρεθεί ενδοσκοπικά, χωρίς αφαίρεση του στομάχου.

Τύποι καρκίνου στομάχου

  • Αδενοκαρκίνωμα. Ο συχνότερος τύπος. Διακρίνεται στον εντερικό τύπο, που εξελίσσεται μέσα από διαδοχικά στάδια χρόνιας φλεγμονής και αφορά κυρίως μεγαλύτερες ηλικίες, και στον διάχυτο τύπο, που εμφανίζεται και σε νεότερους ασθενείς και έχει πιο επιθετική συμπεριφορά.
  • Λέμφωμα MALT. Λέμφωμα του λεμφικού ιστού του στομάχου, στενά συνδεδεμένο με τη χρόνια λοίμωξη από ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού.
  • Γαστρεντερικοί στρωματικοί όγκοι (GIST). Προέρχονται από το τοίχωμα του στομάχου και όχι από τον βλεννογόνο.
  • Νευροενδοκρινείς όγκοι. Σπανιότεροι, με διαφορετική βιολογική συμπεριφορά και διαφορετική αντιμετώπιση.

Ο τύπος του όγκου καθορίζει τόσο τη σταδιοποίηση όσο και τη θεραπευτική στρατηγική. Γι’ αυτό η βιοψία κατά τη γαστροσκόπηση είναι απαραίτητη σε κάθε περίπτωση.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου

Ο καρκίνος στομάχου είναι πολυπαραγοντικός και αναπτύσσεται συνήθως μέσα από διαδοχικά στάδια βλάβης του βλεννογόνου: χρόνια φλεγμονή, ατροφική γαστρίτιδα, εντερική μεταπλασία, δυσπλασία και τελικά καρκίνος. Η αλληλουχία αυτή διαρκεί χρόνια, γεγονός που αφήνει σημαντικό περιθώριο για έγκαιρη παρέμβαση.

Ο σημαντικότερος και ταυτόχρονα ο πιο τροποποιήσιμος παράγοντας κινδύνου είναι η λοίμωξη από ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού. Ο Διεθνής Οργανισμός Ερευνών για τον Καρκίνο (IARC) το κατατάσσει στους καρκινογόνους παράγοντες κατηγορίας 1 για τον άνθρωπο και εκτιμά ότι περίπου το 76% των αναμενόμενων μελλοντικών κρουσμάτων γαστρικού καρκίνου παγκοσμίως αποδίδεται σε αυτή τη χρόνια λοίμωξη, δηλαδή σε μια αιτία που μπορεί να προληφθεί.

Επιπλέον παράγοντες κινδύνου:

  • Ηλικία και φύλο. Η συχνότητα αυξάνεται μετά την ηλικία των 50 ετών και η νόσος εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες.
  • Διατροφικές συνήθειες. Αυξημένη κατανάλωση αλατιού, καπνιστών, παστών και επεξεργασμένων τροφίμων, σε συνδυασμό με χαμηλή πρόσληψη φρούτων και λαχανικών.
  • Κάπνισμα και αλκοόλ. Και τα δύο συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο, με το κάπνισμα να έχει τεκμηριωμένη σχέση δόσης.
  • Κληρονομικότητα. Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου στομάχου σε συγγενή πρώτου βαθμού, καθώς και σύνδρομα όπως το σύνδρομο Lynch και ο κληρονομικός διάχυτος γαστρικός καρκίνος (μεταλλάξεις CDH1).
  • Προκαρκινικές καταστάσεις. Χρόνια ατροφική γαστρίτιδα, εντερική μεταπλασία, αυτοάνοση γαστρίτιδα, γαστρικοί πολύποδες και προηγούμενη μερική γαστρεκτομή.
  • Παχυσαρκία, ιδίως για τους όγκους της γαστροοισοφαγικής συμβολής.

Συμπτώματα του καρκίνου στομάχου

Στα αρχικά στάδια ο καρκίνος στομάχου είναι συχνά εντελώς ασυμπτωματικός ή δίνει ήπια, μη ειδικά ενοχλήματα που εύκολα αποδίδονται σε απλή δυσπεψία ή γαστρίτιδα.

Πρώιμες, ήπιες εκδηλώσεις:

  • Επίμονη δυσπεψία ή καούρα που δεν υποχωρεί με τη συνήθη αγωγή
  • Αίσθημα πληρότητας ή πρώιμος κορεσμός με μικρές ποσότητες φαγητού
  • Ήπια ναυτία, μειωμένη όρεξη, δυσφορία στο επιγάστριο

Συμπτώματα που απαιτούν άμεση γαστρεντερολογική αξιολόγηση:

  • Ανεξήγητη απώλεια βάρους
  • Δυσκολία στην κατάποση (δυσφαγία)
  • Επίμονος έμετος ή έμετος με αίμα
  • Μαύρα, πισσώδη κόπρανα (μέλαινα) ή αίμα στα κόπρανα
  • Σιδηροπενική αναιμία χωρίς προφανή αιτία
  • Επίμονος πόνος στο επιγάστριο ή ψηλαφητή μάζα στην κοιλιά

Κανένα από τα παραπάνω δεν σημαίνει από μόνο του καρκίνο. Σημαίνει όμως ότι χρειάζεται έλεγχος με γαστροσκόπηση, ώστε η αιτία να διευκρινιστεί.

Στάδια του καρκίνου στομάχου

Η σταδιοποίηση γίνεται με το σύστημα TNM, το οποίο αξιολογεί το βάθος διήθησης του όγκου στο τοίχωμα (T), την προσβολή λεμφαδένων (N) και την παρουσία απομακρυσμένων μεταστάσεων (M).

  • Στάδιο 0. Καρκίνος in situ, περιορισμένος στην επιφάνεια του βλεννογόνου.
  • Στάδιο I. Πρώιμος καρκίνος, περιορισμένος στον βλεννογόνο ή στον υποβλεννογόνιο χιτώνα, με ελάχιστη ή καμία λεμφαδενική προσβολή. Σε αυτό το στάδιο εντάσσονται οι περιπτώσεις που μπορεί να αντιμετωπιστούν ενδοσκοπικά.
  • Στάδια II και III. Τοπικά προχωρημένη νόσος, με βαθύτερη διήθηση του τοιχώματος ή προσβολή λεμφαδένων. Η αντιμετώπιση είναι συνδυαστική, με χειρουργείο και συστηματική θεραπεία.
  • Στάδιο IV. Μεταστατική νόσος, με διασπορά σε απομακρυσμένα όργανα, συχνότερα στο ήπαρ, στο περιτόναιο ή στους πνεύμονες. Η θεραπεία είναι κυρίως συστηματική, με στόχο τον έλεγχο της νόσου και την ποιότητα ζωής.

Διάγνωση

Η διάγνωση του καρκίνου στομάχου τίθεται με γαστροσκόπηση και λήψη βιοψιών. Καμία αιματολογική εξέταση δεν μπορεί να διαγνώσει από μόνη της τη νόσο. Οι αιματολογικές εξετάσεις έχουν υποστηρικτικό ρόλο: η σιδηροπενική αναιμία μπορεί να είναι το πρώτο εύρημα που οδηγεί σε ενδοσκόπηση, ενώ οι καρκινικοί δείκτες, όπως το CEA και το CA 19-9, δεν χρησιμοποιούνται για διάγνωση ή προσυμπτωματικό έλεγχο και μπορεί να είναι φυσιολογικοί ακόμη και σε υπαρκτή νόσο.

Η ποιότητα της ενδοσκόπησης καθορίζει το αν μια πρώιμη βλάβη θα εντοπιστεί. Οι ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες MAPS III συνιστούν ενδοσκόπηση υψηλής ποιότητας με εικονική χρωμοενδοσκόπηση για τη διάγνωση και τη σταδιοποίηση των προκαρκινικών καταστάσεων και των πρώιμων βλαβών, καθώς και για τη στοχευμένη λήψη βιοψιών.

Μετά την ιστολογική επιβεβαίωση ακολουθεί η σταδιοποίηση:

  • Αξονική τομογραφία θώρακος και κοιλίας, για την εκτίμηση της τοπικής επέκτασης και των μεταστάσεων.
  • Ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα (EUS), που εκτιμά με ακρίβεια το βάθος διήθησης στο τοίχωμα και την πιθανή προσβολή λεμφαδένων. Είναι η εξέταση που κρίνει αν μια βλάβη είναι κατάλληλη για ενδοσκοπική αφαίρεση.
  • PET-CT σε επιλεγμένες περιπτώσεις, καθώς και διαγνωστική λαπαροσκόπηση όταν υπάρχει υποψία περιτοναϊκής διασποράς.
  • Μοριακός έλεγχος του δείγματος, με βασικότερο τον έλεγχο HER2, που καθορίζει τις επιλογές στοχευμένης θεραπείας.

Θεραπεία

Η θεραπευτική στρατηγική εξαρτάται από το στάδιο, τον τύπο του όγκου, τη γενική κατάσταση του ασθενούς και το μοριακό προφίλ της νόσου. Οι αποφάσεις λαμβάνονται εξατομικευμένα, στο πλαίσιο διεπιστημονικής ομάδας.

Ενδοσκοπική αφαίρεση σε πρώιμο καρκίνο

Σε επιλεγμένες πρώιμες βλάβες, ο καρκίνος στομάχου αφαιρείται πλήρως με ενδοσκοπική υποβλεννογόνια εκτομή (ESD) ή, σε μικρότερες επιφανειακές βλάβες, με ενδοσκοπική βλεννογόνια εκτομή (EMR). Ο ασθενής διατηρεί ολόκληρο το στομάχι του και αποφεύγει τη γαστρεκτομή.

Οι οδηγίες MAPS III συνιστούν την ESD για καλά διαφοροποιημένες δυσπλαστικές ή ενδοβλεννογόνιες βλάβες οποιουδήποτε μεγέθους εφόσον δεν φέρουν εξέλκωση, και για βλάβες έως 30 χιλιοστά όταν υπάρχει εξέλκωση. Η καταλληλότητα κρίνεται πριν από την επέμβαση με χρωμοενδοσκόπηση και ενδοσκοπικό υπέρηχο, ενώ η τελική απόφαση για το αν η εκτομή ήταν ιαστική βασίζεται στην ιστολογική εξέταση του αφαιρεθέντος τεμαχίου.

Χειρουργική αντιμετώπιση

Στα τοπικά προχωρημένα στάδια η θεραπεία βασίζεται στη μερική ή ολική γαστρεκτομή με λεμφαδενικό καθαρισμό.

Συστηματικές θεραπείες

  • Χημειοθεραπεία, προεγχειρητικά ή μετεγχειρητικά, σύμφωνα με διεθνή πρωτόκολλα.
  • Ακτινοθεραπεία, σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
  • Στοχευμένες θεραπείες και ανοσοθεραπεία, σε προχωρημένη ή μεταστατική νόσο, με βάση το μοριακό προφίλ του όγκου.

Πρόγνωση και επιβίωση

Η πρόγνωση του καρκίνου στομάχου εξαρτάται καθοριστικά από το στάδιο στο οποίο τίθεται η διάγνωση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας, που βασίζονται στη βάση δεδομένων SEER για διαγνώσεις των ετών 2015 έως 2021, η πενταετής σχετική επιβίωση διαμορφώνεται ως εξής:

  • Εντοπισμένη νόσος, χωρίς επέκταση εκτός στομάχου: 77%
  • Περιοχική νόσος, με επέκταση σε γειτονικές δομές ή λεμφαδένες: 37%
  • Απομακρυσμένη νόσος, με μεταστάσεις: 8%
  • Όλα τα στάδια συνολικά: 38%

Η διαφορά ανάμεσα στο 77% και στο 8% δεν είναι θέμα τύχης, είναι θέμα χρόνου διάγνωσης. Τα ποσοστά αυτά αφορούν το στάδιο κατά τη στιγμή της διάγνωσης, προέρχονται από ασθενείς που διαγνώστηκαν τουλάχιστον πέντε χρόνια πριν και δεν προβλέπουν την έκβαση σε καμία μεμονωμένη περίπτωση.

Πρόληψη και παρακολούθηση ατόμων υψηλού κινδύνου

Η πρόληψη του καρκίνου στομάχου στηρίζεται σε τρεις άξονες.

Εκρίζωση του ελικοβακτηριδίου. Η διάγνωση και η θεραπεία της λοίμωξης μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης γαστρικού καρκίνου και αποτελεί τη σημαντικότερη μεμονωμένη προληπτική παρέμβαση.

Τρόπος ζωής. Διακοπή καπνίσματος, περιορισμός του αλκοόλ, μείωση του αλατιού και των παστών ή καπνιστών τροφίμων, διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά, διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους.

Ενδοσκοπική παρακολούθηση όπου ενδείκνυται. Άτομα με προκαρκινικές καταστάσεις, όπως εκτεταμένη ατροφική γαστρίτιδα ή εντερική μεταπλασία, χρειάζονται προγραμματισμένο ενδοσκοπικό έλεγχο. Οι οδηγίες MAPS III προτείνουν επίσης ενδοσκοπικό έλεγχο στους συγγενείς πρώτου βαθμού ασθενών με καρκίνο στομάχου, στην ηλικία των 45 ετών ή δέκα χρόνια πριν από την ηλικία διάγνωσης του συγγενή.

Η έγκαιρη διάγνωση αλλάζει ουσιαστικά την πορεία της νόσου. Για εξατομικευμένη εκτίμηση του κινδύνου και προγραμματισμό ελέγχου, απευθυνθείτε σε εξειδικευμένο γαστρεντερολόγο.

Δρ. Θωμάς Θωμαΐδης MD, PhD – Γαστρεντερολόγος, Επεμβατικός Ενδοσκόπος με εξειδίκευση στην Ογκολογία Πεπτικού & στις Παθήσεις του Ήπατος στη συνέντευξή του στην εκπομπή «Αταίριαστοι» στον ΣΚΑΪ μας ενημερώνει για τον Καρκίνο στομάχου.

Συχνές ερωτήσεις για τον καρκίνο στομάχου

Ποια είναι τα συμπτώματα του καρκίνου στομάχου και πώς διαγιγνώσκεται;

Ο καρκίνος στομάχου διαγιγνώσκεται με γαστροσκόπηση και λήψη βιοψιών – είναι η πιο αξιόπιστη μέθοδος. Τα πρώιμα στάδια συχνά δεν δίνουν συμπτώματα. Όταν εμφανιστούν, περιλαμβάνουν επίμονη δυσπεψία, πόνο στο επιγάστριο, πρώιμο κορεσμό, απώλεια βάρους, ναυτία ή αναιμία. Ο Δρ. Θωμάς Θωμαΐδης, Επεμβατικός Γαστρεντερολόγος με εξειδίκευση στην Ογκολογία του Πεπτικού, χρησιμοποιεί ενδοσκόπηση υψηλής ανάλυσης, χρωμοενδοσκόπηση και ενδοσκοπικό υπέρηχο (EUS) για την έγκαιρη ανίχνευση και τη σταδιοποίηση του καρκίνου στομάχου.

Πότε ένας πρώιμος καρκίνος στομάχου αντιμετωπίζεται ενδοσκοπικά (ESD) αντί για χειρουργείο;

Ένας πρώιμος καρκίνος στομάχου μπορεί να αφαιρεθεί ενδοσκοπικά με τη μέθοδο ESD (ενδοσκοπική υποβλεννογόνια εκτομή) όταν περιορίζεται στον βλεννογόνο ή στα επιφανειακά στρώματα, χωρίς ενδείξεις διήθησης σε βάθος ή λεμφαδένων. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ESD προσφέρει πλήρη αφαίρεση σε ένα κομμάτι (en bloc), διατηρώντας ολόκληρο το στομάχι και αποφεύγοντας το χειρουργείο. Ο Δρ. Θωμαΐδης πραγματοποιεί ESD για πρώιμες νεοπλασίες του πεπτικού, με προεγχειρητική εκτίμηση καταλληλότητας μέσω EUS και χρωμοενδοσκόπησης.

Σε ποια ηλικία εμφανίζεται ο καρκίνος στομάχου;

Ο καρκίνος στομάχου εμφανίζεται κυρίως μετά την ηλικία των 50 ετών και είναι συχνότερος στους άνδρες. Δεν αποκλείεται όμως σε νεότερους ασθενείς, ιδίως στον διάχυτο τύπο αδενοκαρκινώματος και σε άτομα με κληρονομική προδιάθεση. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες MAPS III προτείνουν ενδοσκοπικό έλεγχο στους συγγενείς πρώτου βαθμού ασθενών με καρκίνο στομάχου, στην ηλικία των 45 ετών ή δέκα χρόνια πριν από την ηλικία διάγνωσης του συγγενή.

Φαίνεται ο καρκίνος στομάχου στις αιματολογικές εξετάσεις;

Όχι. Καμία αιματολογική εξέταση δεν διαγιγνώσκει τον καρκίνο στομάχου. Οι εξετάσεις αίματος μπορεί να δώσουν έμμεσες ενδείξεις, με συχνότερη τη σιδηροπενική αναιμία από χρόνια απώλεια αίματος, η οποία και οδηγεί σε περαιτέρω έλεγχο. Οι καρκινικοί δείκτες CEA και CA 19-9 δεν χρησιμοποιούνται για διάγνωση ή προσυμπτωματικό έλεγχο και μπορεί να παραμένουν φυσιολογικοί ακόμη και όταν υπάρχει νόσος. Η διάγνωση τίθεται μόνο με γαστροσκόπηση και βιοψία.

Θεραπεύεται ο καρκίνος στομάχου;

Ναι, όταν διαγνωστεί έγκαιρα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Αμερικανικής Αντικαρκινικής Εταιρείας από τη βάση SEER για διαγνώσεις των ετών 2015 έως 2021, η πενταετής σχετική επιβίωση φτάνει το 77% όταν η νόσος είναι εντοπισμένη στο στομάχι, μειώνεται στο 37% όταν έχει επεκταθεί περιοχικά και στο 8% όταν υπάρχουν απομακρυσμένες μεταστάσεις. Σε πρώιμα στάδια η ριζική αντιμετώπιση είναι εφικτή, σε επιλεγμένες περιπτώσεις ακόμη και ενδοσκοπικά με ESD, χωρίς αφαίρεση του στομάχου.

Ποια είναι τα συμπτώματα του καρκίνου στομάχου σε προχωρημένο στάδιο;

Στα προχωρημένα στάδια τα συμπτώματα γίνονται εμφανή και επίμονα: σημαντική και ανεξήγητη απώλεια βάρους, επίμονος πόνος στο επιγάστριο, δυσκολία στην κατάποση, έμετοι, έμετος με αίμα ή μαύρα πισσώδη κόπρανα, έντονη κόπωση από αναιμία, καθώς και συμπτώματα από τη διασπορά της νόσου, όπως διόγκωση της κοιλιάς από ασκίτη ή ίκτερος σε ηπατική προσβολή. Η εμφάνιση τέτοιων συμπτωμάτων απαιτεί άμεση ιατρική εκτίμηση.

Σχετικό άρθρο: Προηγμένη Θεραπευτική Ενδοσκόπηση στην Αθήνα – Δρ. Θωμάς Θωμαΐδης

Πηγές

Τελευταία ενημέρωση περιεχομένου: Σεπτέμβριος 2026 (15/09/2026).