Τι είναι οι κιρσοί οισοφάγου και στομάχου

Οι κιρσοί είναι διατεταμένες, ελικοειδείς φλέβες που αναπτύσσονται στο τοίχωμα του οισοφάγου και, λιγότερο συχνά, του στομάχου. Δεν αποτελούν αυτοτελή νόσο. Είναι συνέπεια της πυλαίας υπέρτασης, δηλαδή της αυξημένης πίεσης στο φλεβικό σύστημα που μεταφέρει αίμα από το έντερο προς το ήπαρ.

Η σημασία τους είναι μία: μπορούν να ραγούν και να προκαλέσουν μαζική αιμορραγία του ανώτερου πεπτικού, που αποτελεί επείγον περιστατικό.

Γιατί δημιουργούνται

Όταν το ήπαρ σκληραίνει, συνήθως λόγω κίρρωσης, το αίμα δυσκολεύεται να το διαπεράσει. Η πίεση στην πυλαία φλέβα ανεβαίνει και ο οργανισμός αναζητά παρακαμπτήριες οδούς. Οι μικρές φλέβες στο τοίχωμα του οισοφάγου και του θόλου του στομάχου αναλαμβάνουν φορτίο για το οποίο δεν είναι φτιαγμένες, διατείνονται και το τοίχωμά τους λεπταίνει.

Η πυλαία υπέρταση δεν οφείλεται πάντα σε κίρρωση. Μπορεί να προκύψει και από θρόμβωση της πυλαίας φλέβας ή από άλλες αγγειακές παθήσεις του ήπατος.

Συμπτώματα

Οι κιρσοί που δεν αιμορραγούν δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα. Αυτός είναι και ο λόγος που αναζητούνται προληπτικά σε κάθε ασθενή με κίρρωση, πριν εκδηλωθούν.

Όταν συμβεί ρήξη, η εικόνα είναι δραματική και αναγνωρίσιμη:

  • Αιματέμεση, δηλαδή έμετος με ζωηρό ερυθρό αίμα ή με υλικό που μοιάζει με κατακάθι καφέ
  • Μέλαινα, δηλαδή μαύρα, πισσώδη, δύσοσμα κόπρανα
  • Ωχρότητα, ταχυκαρδία, εφίδρωση, ζάλη ή λιποθυμία από την απώλεια αίματος

Κάθε τέτοιο σύμπτωμα σε ασθενή με γνωστή ηπατοπάθεια απαιτεί άμεση μετάβαση σε νοσοκομείο.

Διάγνωση

Η γαστροσκόπηση είναι η εξέταση που θέτει τη διάγνωση. Απεικονίζει τους κιρσούς, εκτιμά το μέγεθός τους και αναζητά σημεία υψηλού κινδύνου ρήξης, όπως οι ερυθρές γραμμώσεις στην επιφάνειά τους.

Δεν χρειάζονται όμως όλοι οι ασθενείς με κίρρωση ενδοσκόπηση. Σύμφωνα με τα κριτήρια που καθιέρωσε η συναίνεση Baveno και επιβεβαίωσε η Baveno VII, ασθενείς με σκληρότητα ήπατος κάτω από 20 kPa και αιμοπετάλια πάνω από 150.000 έχουν πολύ χαμηλή πιθανότητα να φέρουν κιρσούς που χρήζουν θεραπείας και μπορούν να αποφύγουν τη γαστροσκόπηση, συνεχίζοντας με ετήσιο μη επεμβατικό έλεγχο.

Πρόληψη της πρώτης αιμορραγίας

Όταν εντοπιστούν κιρσοί με αυξημένο κίνδυνο, η αντιμετώπιση είναι προληπτική και γίνεται πριν συμβεί οτιδήποτε:

  • Μη εκλεκτικοί β-αποκλειστές. Μειώνουν την πίεση στο πυλαίο σύστημα. Η καρβεδιλόλη έχει αναδειχθεί ως προτιμώμενη επιλογή, καθώς μειώνει τον κίνδυνο μη αντιρρόπησης της κίρρωσης και όχι μόνο τον κίνδυνο αιμορραγίας.
  • Ενδοσκοπική απολίνωση με ελαστικούς δακτυλίους. Οι κιρσοί αναρροφώνται και περιδένονται, ώστε να αποφραχθούν και να εξαλειφθούν σε διαδοχικές συνεδρίες.

Η επιλογή ανάμεσα στις δύο, ή ο συνδυασμός τους, εξαρτάται από τα ευρήματα, τη βαρύτητα της ηπατοπάθειας και την ανοχή του ασθενούς στα φάρμακα.

Αντιμετώπιση της οξείας αιμορραγίας

Πρόκειται για επείγον περιστατικό με καθορισμένη αλληλουχία ενεργειών:

  • Αιμοδυναμική σταθεροποίηση και συντηρητική μετάγγιση, με στόχο μέτριες τιμές αιμοσφαιρίνης και όχι υπερδιόρθωση, η οποία μπορεί να αυξήσει την πίεση και την αιμορραγία.
  • Αγγειοδραστικά φάρμακα από την πρώτη στιγμή, ακόμη και πριν από την ενδοσκόπηση.
  • Προφυλακτική αντιβίωση, που έχει αποδεδειγμένο όφελος στην επιβίωση σε αυτούς τους ασθενείς.
  • Επείγουσα ενδοσκόπηση, ιδανικά μέσα στις πρώτες ώρες, με απολίνωση για τους οισοφαγικούς κιρσούς ή έγχυση κολλητικής ουσίας για τους γαστρικούς.
  • TIPS, δηλαδή διασφαγιτιδική ενδοηπατική πυλαιοσυστηματική αναστόμωση, όταν η αιμορραγία δεν ελέγχεται ή σε επιλεγμένους ασθενείς υψηλού κινδύνου, όπου εφαρμόζεται πρώιμα.

Μετά την αιμορραγία

Ο κίνδυνος επανεμφάνισης χωρίς θεραπεία είναι υψηλός, γι’ αυτό η δευτερογενής πρόληψη ξεκινά αμέσως μετά τη σταθεροποίηση. Συνδυάζει β-αποκλειστή και πρόγραμμα επαναλαμβανόμενων ενδοσκοπικών απολινώσεων, μέχρι την εξάλειψη των κιρσών, και στη συνέχεια ενδοσκοπική επιτήρηση.

Παράλληλα, και εξίσου σημαντικό, συνεχίζεται η αντιμετώπιση της υποκείμενης ηπατοπάθειας. Η μείωση της πυλαίας πίεσης μέσω της θεραπείας της αιτίας είναι αυτή που αλλάζει τη μακροπρόθεσμη πορεία.

Γαστρικοί κιρσοί

Οι κιρσοί του στομάχου είναι λιγότερο συχνοί από τους οισοφαγικούς, αλλά όταν αιμορραγήσουν η αιμορραγία είναι συνήθως βαρύτερη. Εντοπίζονται κυρίως στον θόλο και η αντιμετώπισή τους διαφέρει: αντί για απολίνωση, χρησιμοποιείται συχνότερα έγχυση κολλητικού παράγοντα, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις εφαρμόζονται διαδερμικές αγγειογραφικές τεχνικές ή TIPS.

Συχνές ερωτήσεις για τους κιρσούς

Από τι προκαλούνται οι κιρσοί οισοφάγου;

Από την πυλαία υπέρταση, δηλαδή την αυξημένη πίεση στο φλεβικό σύστημα που οδηγεί αίμα προς το ήπαρ. Συνηθέστερη αιτία είναι η κίρρωση: όταν το ήπαρ σκληραίνει, το αίμα δυσκολεύεται να το διαπεράσει και αναζητά παρακαμπτήριες οδούς μέσα από μικρές φλέβες του οισοφάγου, οι οποίες διατείνονται. Η πυλαία υπέρταση μπορεί επίσης να οφείλεται σε θρόμβωση της πυλαίας φλέβας ή σε άλλες αγγειακές παθήσεις του ήπατος.

Δίνουν συμπτώματα οι κιρσοί;

Όχι, εφόσον δεν αιμορραγούν. Είναι εντελώς σιωπηλοί και γι’ αυτό αναζητούνται προληπτικά σε ασθενείς με κίρρωση. Όταν ραγούν, εμφανίζεται έμετος με αίμα ή μαύρα πισσώδη κόπρανα, μαζί με ωχρότητα, ταχυκαρδία και ζάλη. Πρόκειται για επείγον περιστατικό που απαιτεί άμεση μετάβαση σε νοσοκομείο.

Χρειάζεται γαστροσκόπηση κάθε ασθενής με κίρρωση;

Όχι απαραίτητα. Με βάση τα κριτήρια της συναίνεσης Baveno, ασθενείς με σκληρότητα ήπατος κάτω από 20 kPa στην ελαστογραφία και αιμοπετάλια πάνω από 150.000 έχουν πολύ χαμηλή πιθανότητα να φέρουν κιρσούς που χρήζουν θεραπείας και μπορούν να αποφύγουν την ενδοσκόπηση, συνεχίζοντας με ετήσιο μη επεμβατικό έλεγχο.

Πώς αντιμετωπίζονται οι κιρσοί;

Προληπτικά, με μη εκλεκτικούς β-αποκλειστές, όπου η καρβεδιλόλη προτιμάται, ή με ενδοσκοπική απολίνωση με ελαστικούς δακτυλίους σε διαδοχικές συνεδρίες. Σε οξεία αιμορραγία η αντιμετώπιση περιλαμβάνει αγγειοδραστικά φάρμακα, προφυλακτική αντιβίωση, επείγουσα ενδοσκόπηση με απολίνωση και, όταν χρειάζεται, TIPS. Μετά το επεισόδιο εφαρμόζεται συνδυασμός φαρμάκου και απολινώσεων μέχρι την εξάλειψη των κιρσών.

Πηγές

Τελευταία ενημέρωση περιεχομένου: Σεπτέμβριος 2026 (12/09/2026).